Khi màn hình chiếm sóng tuổi thơ
Theo báo Sankei, chính sách “Mỗi học sinh một thiết bị” của Bộ Giáo dục Nhật Bản nhằm phổ cập công nghệ đã vô tình khiến nhiều học sinh tiểu học và trung học sa đà vào việc chơi game, xem video thâu đêm suốt sáng trên các thiết bị do nhà trường cấp phát. Hiện một số trường học phải ban lệnh cấm sử dụng sau 9 giờ tối.
Chuyên gia cho rằng, sự thiếu hụt kiến thức công nghệ của phụ huynh cộng với việc thiếu các chương trình giáo dục kỹ thuật số bài bản tại trường học đang đẩy trẻ em vào những rủi ro khó lường trên không gian mạng.
Theo khảo sát mới nhất của Cơ quan Trẻ em và Gia đình Nhật Bản trên quy mô 3.000 thanh thiếu niên (từ 10 đến 17 tuổi) cho thấy:
- Trung bình mỗi trẻ dành tới 5 giờ 27 phút để truy cập internet vào các ngày trong tuần.
- Khoảng 22,3% học sinh thừa nhận việc online quá nhiều gây mất tập trung học tập và mất ngủ trầm trọng.
- Vấn nạn xã hội: Các vụ bắt nạt học đường và tội phạm công nghệ cao liên quan đến mạng xã hội liên tục gia tăng với mức độ ngày càng phức tạp.
Luật cũ hụt hơi trước kỷ nguyên mạng xã hội
Hành lang pháp lý hiện tại của Nhật Bản được đánh giá là đã quá lỗi thời trước sự thay đổi chóng mặt của Internet. Luật về môi trường Internet ban hành từ năm 2008 chỉ mới dừng lại ở việc yêu cầu các nhà mạng viễn thông chặn các nội dung bạo lực, đồi trụy đối với người dưới 18 tuổi. Trong khi đó, các gã khổng lồ mạng xã hội như X (Twitter) hay Instagram lại nằm ngoài vùng áp dụng của các điều khoản này.
Dù những nền tảng này đều có điều khoản giới hạn độ tuổi tối thiểu (thường là từ 13 tuổi trở lên), nhưng việc xác minh hoàn toàn dựa trên cơ chế tự khai báo ngày sinh, khiến bất kỳ đứa trẻ nào cũng có thể dễ dàng “vượt rào”.
Để lấp đầy lỗ hổng này, một hội đồng chuyên gia Nhật đã dành nửa năm thảo luận và đưa ra dự thảo báo cáo tạm thời với các điểm mới đáng chú ý:
- Xác minh danh tính nghiêm ngặt: Yêu cầu các nhà vận hành nền tảng áp dụng các phương thức xác thực độ tuổi mạnh mẽ hơn, bao gồm cả phương án tích hợp hệ thống thẻ căn cước công dân của Nhật Bản (thẻ định danh cá nhân) để kiểm soát tài khoản của trẻ vị thành niên.
- Trách nhiệm của nhà vận hành: Buộc các nền tảng phải tự đánh giá rủi ro tác động đến sức khỏe thể chất, tinh thần người dùng và công khai giải pháp xử lý, đi kèm các chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc nếu vi phạm.
Tuy nhiên, dự thảo hiện vẫn chưa đưa các giới hạn độ tuổi vào điều khoản bắt buộc do vấp phải luồng ý kiến lo ngại rằng các can thiệp pháp lý sâu từ chính phủ có thể xâm phạm quyền tự do ngôn luận và quyền tiếp cận thông tin của công dân.
Các địa phương tự tìm giải pháp
Trong lúc chờ đợi các điều luật thống nhất ở cấp quốc gia, một số địa phương tại Nhật Bản đã chủ động đi trước một bước. Thành phố Toyoake (tỉnh Aichi) tiên phong ban hành sắc lệnh giới hạn thời gian sử dụng điện thoại thông minh cho mục đích giải trí không quá 2 giờ mỗi ngày đối với trẻ em.
Khảo sát thực tế sau khi sắc lệnh đi vào cuộc sống cho thấy những tín hiệu rất khả quan. Có 11,1% hộ gia đình đã chủ động ngồi lại để thảo luận và thiết lập quy tắc sử dụng thiết bị nghiêm túc với con cái. Khoảng 3,8% phụ huynh ghi nhận thời gian ngủ của con em mình đã được cải thiện rõ rệt.
Thị trưởng Koki Masafumi nhận định, dù quy định này hoàn toàn mang tính tự nguyện và không đi kèm bất kỳ hình phạt tài chính nào, nhưng đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh, tạo ra những chuyển biến tích cực trong nhận thức và thói quen sinh hoạt của các gia đình tại địa phương.
