Theo số liệu thống kê từ Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (MHLW), năm 2025 ghi nhận tỷ lệ ly hôn ở các cặp vợ chồng sống chung từ 20 năm trở lên (Jukunen Rikon, hay ly hôn ở tuổi già) tăng lên mức kỷ lục 24,2%. Trong khi đó, tổng số vụ ly hôn toàn quốc giảm xuống còn 179.073 vụ.
Tại các tòa án hòa giải, số đơn xin ly hôn do người vợ đệ trình cao gấp đôi so với người chồng, với lý do hàng đầu là “bất đồng tính cách”, tiếp theo là “không hỗ trợ chi phí sinh hoạt” và “bạo hành tinh thần”. Hiện tượng này bộc lộ những rạn nứt sâu sắc trong mô hình gia đình truyền thống Nhật Bản, nơi sự áp đặt quyền lực của người chồng đang bị phản kháng mạnh mẽ bởi làn sóng tự chủ của phụ nữ trung niên.
Trong quá khứ, phụ nữ trung niên ở Nhật thường chấp nhận nhẫn nhịn do thiếu sự tự chủ về tài chính. Thống kê từ Bộ Nội vụ và Truyền thông cho thấy, hơn 50% lao động nữ từ 45 tuổi trở lên chỉ làm các công việc không chính thức, tức làm bán thời gian (arubaito). Toàn quốc có khoảng 4,76 triệu hộ gia đình có vợ làm nội trợ toàn thời gian.
Nhiều gia đình chịu áp lực lớn từ chi phí sinh hoạt và thời gian làm việc kéo dài. Việc phân chia việc nhà và chăm sóc con cái không hợp lý dễ dẫn đến tình trạng suy sụp tinh thần cho người vợ, đặc biệt khi người chồng mang tư duy “mình đi làm kiếm tiền là đủ”.
Luật sư Hayashi Naoko, chuyên gia xử lý các vụ ly hôn tại Tokyo, chỉ ra rằng nhiều người chồng thuộc thế hệ cũ ép vợ làm nội trợ vì không thể chấp nhận việc người vợ có tiếng nói hoặc quyền lực kinh tế. Tuy nhiên, ngày càng nhiều phụ nữ tìm đến tư vấn pháp lý với tâm thế “không thể nhẫn nhịn chờ đến khi chồng qua đời”. Việc sử dụng mạng xã hội giúp họ dễ dàng tiếp cận kiến thức pháp lý, so sánh hoàn cảnh cá nhân và nhận diện rõ ràng hơn các hành vi bạo hành gia đình, từ đó thay đổi nhận thức về ly hôn.
Bạo hành trong hôn nhân không chỉ là hành vi thể xác mà còn bao gồm kiểm soát tài chính quá mức, chì chiết, cô lập xã hội hay im lặng độc hại (silent treatment).
Để giải quyết tận gốc vấn đề, các tổ chức xã hội tại Nhật Bản như GADHA (Gathering Against Doing Harm Again) do ông Nakagawa Ei đứng đầu đã triển khai các chương trình phục hồi tâm lý cho người gây ra bạo lực gia đình. Bởi nhiều người đàn ông trung niên rơi vào trạng thái ngỡ ngàng khi trở về nhà và phát hiện vợ con đã âm thầm dọn đi, hoặc bất ngờ nhận đơn ly hôn. Phần lớn kẻ bạo hành không xuất phát từ “ác ý” thuần túy, mà bắt nguồn từ niềm tin tuyệt đối vào “sự đúng đắn” của bản thân.
Ông Maniwa Natsuki (50 tuổi) dù lương tăng nhờ thăng tiến công việc nhưng áp lực gia tăng khiến ông vô thức trút giận lên vợ. Ông chỉ nhận ra hành vi của mình là “bạo hành” khi được tổ chức GADHA tư vấn. “Ngay cả những lời nói hay hành động xuất phát từ ý muốn ‘tốt cho người khác’ cũng sẽ trở thành lạm dụng tâm lý nếu nó gây ra sự đau khổ cho đối phương”, ông nói.
Một trường hợp khác là ông Hibino Makoto (50 tuổi). Người đàn ông này gần như mất kết nối với các thành viên trong gia đình do bản thân bận rộn làm việc từ sáng sớm và chỉ về nhà trên chuyến tàu muộn nhất. Ông cho rằng mình đang gánh vác kinh tế cho gia đình, nhưng vợ ông cho rằng ông bỏ mặc gánh nặng việc nhà, chăm sóc con cái cho vợ và thường xuyên quát mắng vợ. Nguồn gốc của tư duy áp đặt này xuất phát từ quá trình thụ hưởng nền giáo dục gia trưởng nghiêm khắc kiểu truyền thống Samurai từ thời thơ ấu.
Ông Nakagawa Ei cho rằng, chính áp lực xã hội cạnh tranh và nguyên tắc thứ bậc tại Nhật Bản đã vô tình định hình nên những con người luôn áp đặt tư duy “thắng – thua” hay “hơn – kém” vào mối quan hệ vợ chồng. Mục tiêu của các chương trình phục hồi cho người gây ra bạo hành tại GADHA là giúp nam giới nhận thức lại để xây dựng mối quan hệ tôn trọng vợ và chăm sóc lẫn nhau một cách bền vững.
Bên cạnh đóm cần xây dựng văn hóa giao tiếp bình đẳng. Mô hình hôn nhân bền vững tại Nhật Bản đang chuyển dịch từ “phụ thuộc” sang “đồng hành”. Cả hai vợ chồng cần chủ động chia sẻ áp lực kinh tế, lắng nghe nhu cầu của đối phương và dỡ bỏ tư duy thứ bậc gia trưởng để tránh cái kết rạn nứt khi bước vào độ tuổi trung niên.
