Từ ngày 1/10/2026, Chính phủ Nhật Bản đã chính thức áp dụng bản sửa đổi Hướng dẫn cấp phép cư trú vĩnh viễn (Eiju-ken) dành cho người nước ngoài với hàng loạt tiêu chí được nâng cao. Đáng chú ý nhất là yêu cầu về thu nhập hàng năm phải “bằng hoặc vượt mức trung bình của các hộ gia đình Nhật Bản”, Yêu cầu này trực tiếp thu hẹp đối tượng lao động nước ngoài có thu nhập thấp hoặc trung bình. Cùng điều kiện thời hạn lưu trú tối đa (thông thường là 5 năm) áp dụng từ tháng 4/2027.
Thắt chặt tiêu chí nhân đạo ngay cả những trường hợp là vợ/chồng của công dân Nhật Bản vốn được ưu đãi xét duyệt vì lý do nhân đạo cũng sẽ chịu sự sàng lọc gắt gao. Bất kỳ dấu hiệu nào bị cho là “gánh nặng xã hội” đều có thể dẫn đến kết quả đánh giá tiêu cực khiến người lao động trượt visa vĩnh trú.
Đánh giá về bước ngoặt chính sách này, Giáo sư Suzuki Eriko tại Đại học Kokushikan (Tokyo), chuyên gia hàng đầu về chính sách nhập cư, cho rằng đây là biểu hiện của việc đặt lợi ích quốc gia lên trên nhân quyền, đồng thời đẩy cư dân nước ngoài vào thế khó khi xây dựng kế hoạch ổn định cuộc sống lâu dài tại Nhật Bản.
Theo Giáo sư Suzuki, thái độ của chính quyền thể hiện rất rõ ràng: Nhật Bản sẵn sàng tiếp nhận người nước ngoài dưới dạng lực lượng lao động đơn thuần, nhưng lại tìm cách loại trừ hoặc từ chối trách nhiệm xã hội khi họ rơi vào hoàn cảnh khó khăn. Phân tích về những tranh cãi xung quanh nghĩa vụ tài chính của người nước ngoài, bà chỉ ra sự bất hợp lý trong cách tiếp cận của chính phủ.
Chính phủ Nhật Bản lấy lý do một số cá nhân nợ thuế hoặc chậm đóng bảo hiểm để thắt chặt quy chế vĩnh trú. Tuy nhiên, thay vì áp dụng các biện pháp hành chính tiêu chuẩn như đôn đốc, phạt chậm nộp hoặc tịch thu tài sản tương tự như cách ứng xử với công dân Nhật Bản, chính quyền lại lựa chọn giải pháp cực đoan là đóng cửa con đường cư trú vĩnh viễn của đại đa số người nước ngoài.
Bên cạnh đó, Luật Quốc tịch Nhật Bản áp dụng triệt để nguyên tắc huyết thống và không chấp nhận đa quốc tịch. Hệ quả là trẻ em nước ngoài sinh ra và lớn lên tại Nhật Bản vẫn bị coi là người ngoại quốc. Khi thủ tục xin thường trú bị siết chặt, quyền lợi và tương lai của thế hệ thứ hai này bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm giảm khả năng hòa nhập xã hội.
Ngoài ra, trong bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng do già hóa dân số, chính sách kiểm soát mang tính bài ngoại sẽ làm mất đi lợi thế cạnh tranh nguồn nhân lực. Người nước ngoài không chỉ đóng vai trò là lực lượng sản xuất mà còn là người tiêu dùng, người nộp thuế và thành viên tích cực của cộng đồng địa phương. Việc nâng cao rào cản cư trú sẽ khiến những nhân sự chất lượng cao cân nhắc chuyển hướng sang các quốc gia có chính sách cởi mở hơn.
Hệ thống quy chế cư trú vĩnh viễn nên được phát triển từ góc độ mang lại lợi ích không chỉ cho người Nhật Bản, mà còn cho người nước ngoài cùng sinh sống trong xã hội nước này, để họ có thể an tâm cư trú lâu dài.
Đọc thêm:
