Gánh nặng mưu sinh
Nhật Bản từ lâu đã đối mặt với bài toán già hóa dân số nghiêm trọng, nhưng một báo cáo toàn diện vừa được Văn phòng Nội các công bố đã phơi bày một thực tế còn khốc liệt hơn về đời sống kinh tế của thế hệ cao niên. Cuộc khảo sát so sánh thái độ và cuộc sống của những người từ 60 tuổi trở lên giữa 4 quốc gia phát triển: Nhật Bản, Hoa Kỳ, Đức và Thụy Điển.
Khi được hỏi về nguyện vọng nghề nghiệp trong tương lai, có tới 46,1% người Nhật trên 60 tuổi bày tỏ mong muốn tiếp tục làm việc để kiếm thu nhập. Đây là tỷ lệ cao nhất trong số cả 4 quốc gia được khảo sát.
Dù hệ thống lương hưu công là nguồn thu nhập chính của đại đa số người cao tuổi ở cả 4 nước (chiếm khoảng 60% – 70%), Nhật Bản lại ghi nhận tỷ lệ người phải dựa vào thu nhập từ công việc thực tế ở mức cao kỷ lục: 27,3% (so với nước đứng thứ hai là Đức chỉ ở mức 19,3%).
Sự phụ thuộc này bắt nguồn từ một thực tế đáng buồn: Nhật Bản có tỷ lệ người cảm thấy “không gặp khó khăn trong chi phí sinh hoạt hàng ngày” thấp nhất trong nhóm khảo sát, chỉ đạt 26,2%. Điều này cho thấy rõ ràng rằng, mức lương hưu hiện tại không còn đủ để bảo đảm cuộc sống an nhàn cho người cao tuổi xứ Phù Tang.
Nỗi lo cạn kiệt tài sản tích lũy
Khi được hỏi liệu nguồn tài sản tích lũy hiện tại đã đủ để an tâm nghỉ hưu hay chưa, gần 60% người cao tuổi Nhật Bản thừa nhận họ đang sống trong lo âu, đánh giá khoản tiết kiệm của mình là “hơi thiếu” hoặc “hoàn toàn không đủ”.
Bên cạnh đó, niềm tin vào hệ thống an sinh xã hội tại Nhật cũng chạm mức rất thấp. Chỉ vỏn vẹn 1% số người tham gia khảo sát tin rằng các khoản phúc lợi xã hội và bảo hiểm của Chính phủ có thể chu cấp đầy đủ cho họ khi về già, con số thấp nhất một cách cách biệt so với các quốc gia phương Tây được khảo sát.
Lỗ hổng trong tư duy hoạch định tài chính trước tuổi 50
Đi sâu vào nguyên nhân dẫn đến sự chênh lệch về mức độ an tâm tài chính giữa người Nhật và người dân các nước phương Tây, các chuyên gia đã chỉ ra sự khác biệt lớn trong thói quen đầu tư và chuẩn bị cho tương lai trước tuổi 50:
- Tại Hoa Kỳ, Đức và Thụy Điển: Người dân bắt đầu đa dạng hóa danh mục tài chính từ rất sớm trước khi bước sang tuổi 50. Họ chủ động tham gia các quỹ lương hưu tư nhân, đầu tư vào quỹ tương hỗ, cổ phiếu hoặc tích lũy bất động sản để tạo ra dòng tiền thụ động dài hạn.
- Tại Nhật Bản: Phần lớn người dân tham gia khảo sát thừa nhận họ hầu như không chuẩn bị gì ngoài việc gửi tiền tiết kiệm truyền thống tại ngân hàng.
Thói quen giữ tiền mặt và gửi tiết kiệm ngân hàng vốn được coi là an toàn tại Nhật, nhưng trong bối cảnh lạm phát gia tăng và lãi suất tiền gửi cực thấp, dòng tiền này dần mất giá và không thể sinh lời đủ để gánh đỡ chi phí y tế, sinh hoạt đắt đỏ của tuổi già. Sự thiếu hụt các kênh đầu tư đa dạng trước tuổi 50 chính là một trong những nguyên nhân cốt lõi đẩy thế hệ trung niên Nhật Bản vào trạng thái bị động và lo âu khi bước sang sườn dốc bên kia của cuộc đời.
