Nguồn gốc nghệ thuật gói vải
Khái niệm “Furoshiki” mang ý nghĩa ghép từ hai từ: Furo (風呂 nhà tắm) và Shiki (敷 trải). Nghệ thuật này ghi dấu mốc lịch sử quan trọng cách đây khoảng 600 năm, vào thời kỳ Muromachi (1336–1573). Vị Shogun Yoshimitsu Ashikaga đã cho xây dựng một nhà tắm lớn tại dinh thự ở Kyoto và mời các lãnh chúa (Daimyo) đến giao lưu. Để tránh nhầm lẫn trang phục và đồ dùng cá nhân, các vị khách đã gói kimono của mình trong những tấm vải vuông có thêu huy hiệu gia tộc (Kamon). Đồng thời, tấm vải này cũng được trải ra sàn gỗ để đứng lên trong lúc thay đồ.
Đến thời kỳ Edo, khi mô hình nhà tắm công cộng (Sento) trở nên bình dân hóa, thói quen sử dụng Furoshiki nhanh chóng lan rộng ra toàn xã hội. Người dân bắt đầu dùng Furoshiki cho nhiều mục đích đa dạng hơn như vận chuyển hàng hóa, bọc chai rượu sake, mang đồ đi chợ hay lưu trữ vật dụng gia đình.
Ngày nay, Furoshiki xuất hiện quen thuộc trong đời sống hàng ngày để gói hộp cơm Bento đến trường, trang trí không gian sinh hoạt, hoặc gói đồ đi picnic trong các dịp lễ hội ngắm hoa anh đào (Hanami).
Triết lý văn hóa và nguyên tắc lựa chọn Furoshiki
Đối với người Nhật, văn hóa tặng quà bằng Furoshiki thể hiện sự trân trọng đối với người nhận. Khác với giấy gói quà thông thường bị vứt bỏ sau khi mở, theo quy chuẩn ứng xử truyền thống, người nhận sau khi mở quà sẽ hoàn trả lại tấm vải Furoshiki cho người tặng.
Nét văn hóa này cũng có nguyên tắc lựa chọn theo màu sắc và sự kiện:
- Furoshiki màu sắc tươi sáng, ấm áp (đỏ, cam): Sử dụng cho các dịp hỷ sự, lễ kỷ niệm, sinh nhật hoặc đám cưới.
- Furoshiki màu trầm, tối (đen, xám, xanh đen): Dùng cho các nghi thức trang trọng như lễ tang hoặc lễ tưởng niệm.
- Furoshiki có họa tiết theo mùa và tâm linh: Thiết kế trên Furoshiki chịu ảnh hưởng sâu sắc từ thiên nhiên bốn mùa, như hoa anh đào (mùa xuân), lá phong Momiji (mùa thu) hoặc hình ảnh các linh vật trong 12 con giáp nhằm mang lại may mắn cho gia chủ.
Furoshiki thường được làm từ lụa, cotton, nylon hoặc polyester, trong đó cotton là lựa chọn phổ biến nhất nhờ độ bền cao và chi phí hợp lý. Toàn bộ các cạnh của tấm khăn đều được may viền cẩn thận để đảm bảo độ bền.
Bạn cần phân biệt Furoshiki và Tenugui (手拭 khăn tay). Furoshiki là tấm vải vuông, may viền chắc chắn. Trong khi Tenugui là tấm khăn bằng vải cotton hình chữ nhật mỏng, hai mép vải thường để thô không may viền, mục đích chính là lau tay, thấm mồ hôi hoặc dùng trong sinh hoạt cá nhân.
Kỹ thuật gói Furoshiki cơ bản
Tính linh hoạt của Furoshiki nằm ở khả năng biến tấu hình dáng theo từng vật thể được gói. Hai kỹ thuật cơ bản nhất gồm có:
1. Kỹ thuật Otsukai-Tsutsumi (Gói quà hộp vuông/chữ nhật)
- Trải phẳng Furoshiki theo dạng hình thoi, đặt hộp quà vào vị trí trung tâm.
- Kéo góc vải phía dưới lên phủ kín hộp và nhét phần thừa xuống đáy hộp. Tiếp tục kéo góc vải phía trên phủ xuống.
- Dùng hai góc vải đối diện ở hai bên trái/phải thắt nút kép (đúp) chắc chắn ở mặt trên hộp, điều chỉnh hai đầu vải còn lại tạo hình nơ trang nhã.
2. Kỹ thuật Bin-Tsutsumi (Gói chai/lọ)
- Đặt chai đứng thẳng vào chính giữa tấm vải hình thoi.
- Túm hai góc vải đối diện kéo lên đỉnh chai và thắt nút cố định ngay phía trên nút chai.
- Cầm hai góc vải còn lại ở hai bên, quấn chéo ôm sát thân chai theo hai hướng ngược nhau ra phía sau rồi vòng lại đằng trước, thắt nút hoặc buộc nơ tạo điểm nhấn.
Mua Furoshiki ở đâu?
Bạn có thể tham khảo các thương hiệu lâu đời chuyên sản xuất Furoshiki.
- Musubi: Đây là thương hiệu Furoshiki nổi tiếng từ Kyoto, sở hữu hơn 500 mẫu thiết kế đa dạng từ truyền thống đến hiện đại. Musubi thường xuyên hợp tác với các nghệ sĩ đương đại để sáng tạo nên những bộ sưu tập độc đáo. Địa chỉ: 2-31-8 Jingumae, Shibuya-ku, Tokyo.
- Karakusaya: Thương hiệu lâu đời chuyên cung cấp các dòng Furoshiki chất lượng cao. Tại đây có tổ chức các buổi hướng dẫn (workshop) miễn phí giúp thực khách thực hành các kỹ thuật gói vải từ cơ bản đến nâng cao. Địa chỉ: 3-4-6 Tomizawacho, Nihonbashi Ningyocho, Chuo-ku, Tokyo.
Đọc thêm: Văn hóa dùng khăn tay Tenugui trong đời sống Nhật Bản
