Phóng viên báo Asahi ghi nhận tại trường Takashima Soroban ở quận Akabane, Tokyo, không khí học tập luôn diễn ra sôi nổi. Ngay khi giáo viên ra hiệu, các học sinh từ 6 đến 9 tuổi lập tức lao vào giải các phép tính nhân, chia phức tạp. Nhiều em thậm chí không cần chạm vào chiếc bàn tính thật, mà chỉ nhìn các con số chạy trên màn hình để luyện phản xạ tính nhẩm siêu tốc.
Trường Takashima Soroban do ông nội của hiệu trưởng Takashima Yuko thành lập từ năm 1939. Sau giai đoạn suy giảm xuống còn khoảng 120 học sinh vào năm 2010, hiện nay số lượng học sinh đã vọt lên 220 em, trong đó có 20 em chưa đến tuổi vào lớp một. Bà Takashima cho biết nhu cầu học Soroban tăng mạnh xuất phát từ mong muốn của phụ huynh muốn chuẩn bị hành trang toán học cho con trước khi bước vào các trung tâm luyện thi trung học cơ sở. Tỷ lệ học sinh tiểu học công lập tại Tokyo trúng tuyển vào các trường trung học tư thục đã đạt mức kỷ lục 20,1%, kéo theo xu hướng rèn luyện nền tảng tính toán cho các bé 5-7 tuổi.
Bàn tính Soroban vốn có lịch sử lâu đời, từng là môn học nòng cốt tại các trường tư thục terakoya thời kỳ Edo (1603–1867). Sau đó chính thức đưa vào chương trình tiểu học quốc gia từ năm 1935. Dù số lượng lò đào tạo Soroban chuyên nghiệp trên toàn toàn quốc giảm từ 13.010 cơ sở (năm 1986) xuống còn 5.227 cơ sở (năm 2021) chủ yếu do sự xuất hiện của máy tính bỏ túi và các trung tâm đào tạo thiếu người kế thừa, thì giá trị rèn luyện trí não của bộ môn này chưa bao giờ mất đi.
Khảo sát của Viện Nghiên cứu Benesse và Đại học Tokyo từ năm 2015 đến 2023 cho thấy Soroban xếp thứ 4 trong danh sách các hoạt động ngoại khóa được yêu thích nhất của học sinh tiểu học, chỉ đứng sau âm nhạc, tiếng Anh và thư pháp. Nghiên cứu của Liên đoàn Giáo dục Soroban Nhật Bản cũng chỉ ra rằng: 3/4 trẻ em theo học Soroban đã bắt đầu tiếp xúc với môn này từ năm đầu tiểu học hoặc sớm hơn. Đối với nhóm học sinh có mục tiêu thi vào trung học tư thục, tỷ lệ bắt đầu học Soroban từ sớm lên tới 90%.
Việc rèn luyện bàn tính không chỉ giúp trẻ em thành thạo các phép tính số học, mà còn bồi dưỡng khả năng tập trung, tư duy logic và sự kiên trì, chính là những kỹ năng nền tảng đồng hành cùng các em trong suốt chặng đường học tập và cuộc sống sau này.
Sự hòa quyện giữa di sản truyền thống và công nghệ số
Không dừng lại ở khung gỗ và hạt cườm truyền thống, Soroban đang được hiện đại hóa để tiếp cận thế hệ trẻ thông qua các ứng dụng công nghệ. Điển hình là Soro Touch, ứng dụng được phát triển từ năm 2016 bởi công ty Soro Touch Co. tại quận Chiyoda, Tokyo.
Ứng dụng này mô phỏng các hạt bàn tính trên màn hình cảm ứng của máy tính bảng. Trẻ em thao tác chạm để thay đổi màu sắc hạt khi tính toán, sau đó chuyển sang chế độ ẩn màu để tự hình dung các hạt cườm trong đầu khi tính nhẩm. Sự kết hợp giữa hình ảnh, âm nhạc và trò chơi giúp trẻ từ 5 đến 8 tuổi vốn là độ tuổi vàng để phát triển tư duy không gian sẽ dễ dàng làm chủ kỹ năng tính nhẩm mà không bị nhàm chán. Hiện Soro Touch đã phủ sóng tại 300 trường học thuộc 19 quốc gia với hơn 10.000 học sinh theo học.
