Tại Nhật Bản, những năm đầu giáo dục tiểu học dạy trẻ em rằng kỹ năng sống cũng quan trọng không kém kỹ năng học tập. Việc rèn luyện sớm về seikatsu shuukan (thói quen sống) giúp các em hiểu về xã hội, đặc biệt nhấn mạnh vào sự hài hòa và gắn kết xã hội.
Vậy, kỹ năng sống là gì? Nói ngắn gọn, kỹ năng sống là cách chúng ta nhận biết và vượt qua những thử thách gặp phải hàng ngày. Một cách dạy hiệu quả cho trẻ về kỹ năng sống là thông qua đọc sách tranh. Nếu bạn muốn con có một khởi đầu tốt hoặc củng cố những gì con bạn đang học ở trường, dưới đây là các sách tranh Nhật Bản dạy trẻ những kỹ năng sống thiết yếu.
1. Sách ななちゃんのおかたづけ (Nanachan No Okatazuke)
Một điều khiến các trường học Nhật Bản khác biệt so với phần còn lại của thế giới đó là chú trọng vào souji (vệ sinh). Trẻ em được học cách chăm sóc, bảo vệ môi trường xung quanh ngay từ khi còn nhỏ. Ngay cả các trường mẫu giáo (youchien) và nhà trẻ (hoikuen) cũng dạy các bé cách đặt đồ vật đúng chỗ. Khi lên tiểu học (shougakkou), mỗi ngày trẻ em đều có thời gian dành cho việc dọn dẹp. Điều này không chỉ dạy các em tôn trọng môi trường, mà còn huấn luyện cách làm việc nhóm để cùng chung tay giữ gìn không gian chung luôn sạch sẽ.
ななちゃんのおかたづけ( Nanachan No Okatazuke) là cuốn sách của tác giả Tsugane Chikako về việc dọn dẹp, dành cho bé từ 2 tuổi. Thay vì cằn nhằn con cái về việc dọn dẹp đồ chơi, tại sao phụ huynh không để nhân vật trong sách giúp các con hiểu lý do tại sao chúng nên làm vậy? Bé Nana-chan không thích dọn dẹp nhưng đã thay đổi ý khi các món đồ chơi bắt đầu phàn nàn rằng cô bé không cất chúng đúng chỗ.
2. Sách ありがとう (Arigatou)
Một kỹ năng sống quan trọng khác được rèn luyện cho trẻ em ở Nhật Bản là sự tôn trọng người khác. Trong lớp học, học sinh học cách tôn trọng thầy cô bằng việc cúi chào và sử dụng ngôn ngữ kính trọng phù hợp. Điều này lan tỏa và dạy các bé cách tôn trọng ông bà, cha mẹ, những người thân, hàng xóm và cả người lạ.
Cuốn sách ありがとう (Arigatou) là một câu chuyện về một chú sóc mẹ và những chú sóc con đi nhặt quả sồi. Những chú sóc nhỏ học được rằng những cây sồi được ông bà chúng trồng, nên giờ chúng được hưởng thành quả, phải biết ơn những việc làm của các thế hệ trước. Tác giả Imoto Youko minh họa bằng những hình ảnh ấm áp và dễ thương, thu hút các độc giả nhỏ tuổi.
3. Sách はらぺこさん (Hara Peko San)
Một điều mà hệ thống giáo dục Nhật Bản làm rất tốt là chú trọng đến dinh dưỡng lành mạnh. Ngay từ khi bắt đầu học tiểu học, các bé sẽ cùng ăn bữa trưa ở trường (kyuushoku). Kyuushoku không chỉ ngon miệng mà còn cân bằng dinh dưỡng, với nhiều loại thực phẩm theo mùa. Khái niệm “mottainai” của Nhật Bản cũng dạy trẻ em cách ăn hết thức ăn trong đĩa và không lãng phí những thực phẩm quý giá.
Cuốn sách はらぺこさん (Hara Peko San) của tác giả Genichiro Yagyu mang đến một cách tiếp cận thú vị về thói quen ăn uống lành mạnh. Những đứa trẻ tò mò sẽ thích thú khi được tìm hiểu lý do tại sao chúng ta cần cung cấp năng lượng cho cơ thể và đâu là những thực phẩm tốt nhất để ăn. Cuốn sách thích hợp cho các bé từ 4 tuổi.
4. Sách きみのこころをつよくするえほん (Kimi No Kokoro Wo Tsuyoku Suru Ehon)
Càng sống lâu ở Nhật Bản, sẽ càng hiểu rõ tầm quan trọng của khái niệm gaman (kiên trì). Trẻ nhỏ thường gặp khó khăn trong việc học các kỹ năng mới và giải quyết các xung đột giữa các cá nhân. Đó là lý do cuốn sách きみのこころをつよくするえほん (Kimi No Kokoro Wo Tsuyoku Suru Ehon) rất hữu ích cho bé từ 4 tuổi trở lên.
Thay vì để trẻ nổi cơn thịnh nộ mỗi khi thất bại, cuốn sách dạy các bé cách nuôi dưỡng một “trái tim mạnh mẽ”, đưa ra lời khuyên thiết thực về cách bé có thể đối phó với những cảm xúc phức tạp. Sách gợi ý bé nên thử nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ cảm xúc khác nhau, bằng những góc nhìn khác nhau.
5. Sách あ、あぶない! よくみて、とまって、みぎひだり (A, Abunai! Yoku Mite, Tomatte, Migi Hidari)
Khi con bắt đầu học tiểu học, các phụ huynh thường mong đợi bé sẽ tự đi bộ đến trường mà không cần bố mẹ đi cùng. Đây là một bước tiế hướng tới sự tự lập, nhưng mặt khác, trẻ nhỏ cần được hướng dẫn về cách đi bộ đến trường và về nhà một cách an toàn nhất. Đây là lúc những cuốn sách tranh về an toàn giao thông đường bộ trở nên hữu ích.
Quyển あ、あぶない! よくみて、とまって、みぎひだり( A, Abunai! Yoku Mite, Tomatte, Migi Hidari) sử dụng cốt truyện hấp dẫn, với những câu nói dí dỏm dạy trẻ em cách đối phó với những nguy hiểm thường gặp trên đường. Sách phù hợp với các bé 6 tuổi trở lên.
6. Sách おおじしん さがして、はしって、まもるんだ (Oojishin Sagashite, Hashitte, Mamorunda)
Sống ở một đất nước thường xuyên xảy ra động đất như Nhật Bản không phải là chuyện dễ dàng. Một phút trước bạn còn đang vui chơi, rồi mặt đất bắt đầu rung chuyển. Bạn sẽ làm gì? Bạn có hoảng sợ không? Một điểm khác biệt lớn giữa các trường học Nhật Bản và các trường học ở các nước là sự chú trọng trong công tác chuẩn bị ứng phó thảm họa. Trên thực tế, diễn tập động đất là một phần trong lịch học của bất kỳ trường học nào.
Cuốn sách おおじしん さがして、はしって、まもるんだ (Oojishin Sagashite, Hashitte, Mamorunda) cung cấp kiến thức đối phó với một trận động đất bất ngờ bằng cách diễn giải dễ hiểu cho trẻ em. Hình minh họa đặc sắc và những câu ghi chú dễ nhớ giúp trẻ em ghi nhớ cách phản ứng trong những tình huống đáng sợ như thảm họa thiên nhiên. Sách này phù hợp với trẻ 3 tuổi trở lên.
7. Sách うみとりくの からだのはなし (Umi To Riku No Karada No Hanashi)
Một kỹ năng sống quan trọng khác mà trẻ em nên phát triển là quyền tự chủ về thân thể. Đó là khả năng bảo vệ cơ thể mình khỏi sự can thiệp không mong muốn từ người khác. Đối với các bậc phụ huynh muốn cảnh báo con cái về những kẻ xâm hại tình dục, nhưng không biết diễn giải thế nào cho con hiểu, cuốn sách tranh này sẽ là cứu cánh.
Nhân vật là hai cậu bé sinh đôi giống hệt nhau tên Umi và Riku. Mặc dù là anh em sinh đôi, nhưng mỗi cậu bé cậu bé đều học được rằng cơ thể mình thuộc về riêng mình và người khác phải xin phép trước khi chạm vào trong mọi trường hợp. Cuốn sách giới thiệu bổ ích về các bộ phận riêng tư và cũng dạy trẻ em cách nói không nếu cảm thấy không thoải mái với những “người xấu” chạm vào, nhìn chằm chằm hoặc chụp ảnh cơ thể của bé, đặc biệt là các bộ phận riêng tư.
Các phụ huynh có con từ 6 tuổi trở lên nên tìm mua cuốn sách này.
8. Sách ふわふわとちくちく (Fuwa Fuwa to Chiku Chiku)
Đối với người Nhật, cách bạn giao tiếp với người khác rất quan trọng trong việc duy trì sự hòa hợp với mọi người trong xã hội. Cần phải suy nghĩ kỹ càng trước khi nói, nếu không có thể sẽ vô tình xúc phạm người khác.
Cuốn sách ふわふわとちくちく(Fuwa Fuwa To Chiku Chiku) dạy trẻ em cách giao tiếp bằng những từ ngữ “fuwa fuwa” (mềm mại), thể hiện sự tử tế và dịu dàng, thay vì những từ ngữ “chiku Chiku” (gai góc), sắc bén và gây tổn thương. Nói cách khác, nó cho trẻ em thấy rằng việc sử dụng những lời lẽ tàn nhẫn với bạn bè và mọi người vẫn được coi là hành vi bắt nạt (ijime). Các bé từ 3 tuổi trở lên sẽ phù hợp với cuốn sách này.
Bạn đã đọc cuốn sách tranh nào trong số này cùng con mình chưa?
