Theo báo cáo chính thức từ Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA), trận động đất xảy ra vào lúc 16:27 (giờ địa phương) ngày 28/7, với cường độ 7,1 độ richter bất ngờ rung chuyển tỉnh Kumamoto và các khu vực lân cận thuộc khu vực Kyushu, Nhật Bản.
Tâm chấn được xác định nằm ở độ sâu khoảng 10 km dưới lòng đất. Cường độ địa chấn cực đại đạt cấp 7 (mức cao nhất trong thang đo địa chấn của Nhật Bản) đã được ghi nhận tại thành phố Uki và thị trấn Hikawa thuộc tỉnh Kumamoto. Bên cạnh đó, rung lắc mạnh trên cấp 6 cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến phường Minami (thành phố Kumamoto), các thành phố Yatsushiro, Uto, cùng các thị trấn Misato và Mashiki.
Chỉ hai phút sau, vào lúc 16:29, một đợt dư chấn với cường độ dưới cấp 5 tiếp tục rung lắc. Tiếp đó, hai đợt dư chấn mạnh cấp 4 liên tiếp được ghi nhận vào lúc 16:39 và 16:59, gây tâm lý hoang mang cho người dân trong vùng thiên tai.
Ngay sau trận động đất, cơ quan chức năng đã phát lệnh cảnh báo sóng thần đối với khu vực ven biển Ariake và Yatsushiro. Rất may mắn, sau khi theo dõi biến động mực nước biển, lệnh cảnh báo này đã được dỡ bỏ an toàn vào lúc 18:10 cùng ngày.
Nỗ lực ứng phó khẩn cấp
Ngay sau khi trận động đất xảy ra, Chính phủ Nhật Bản đã nhanh chóng thành lập Đội ứng phó thiên tai khẩn cấp đặt tại Trung tâm Quản lý Khủng hoảng thuộc Văn phòng Thủ tướng.
Phát biểu trước báo giới, Thủ tướng Takaichi Sanae nhấn mạnh đã chỉ thị toàn bộ các bộ, ngành liên quan phối hợp hết sức mình trong các biện pháp ứng phó khẩn cấp, ưu tiên hàng đầu cho việc cứu hộ người bị nạn và đảm bảo an toàn cho người dân. Một đoàn công tác đặc biệt của Văn phòng Nội các cũng đã lập tức được cử tới Kumamoto để trực tiếp chỉ đạo hiện trường.
Thủ tướng Takaichi cho biết, chính quyền đã nhận được các báo cáo ban đầu về tình trạng thương vong, cháy nổ, sập tòa nhà, đứt gãy đường xá và cầu cống. Bà kêu gọi người dân nâng cao cảnh giác, theo dõi sát sao thông tin chính thức và chủ động sơ tán đến các địa điểm an toàn.
Chánh Văn phòng Nội các Kihara Minoru cũng nhắc nhở người dân trong khu vực bị ảnh hưởng tiếp tục đề phòng các dư chấn mạnh có thể lên tới cấp 7 trong những ngày tới. Đồng thời mọi người bình tĩnh tuân thủ hướng dẫn sơ tán từ chính quyền địa phương qua truyền hình, đài phát thanh và internet.
Cứu hộ dồn dập tại các điểm nóng thiệt hại
Tính đến 18:00 ngày 28/7, Cơ quan Phòng cháy chữa cháy và Quản lý thiên tai Nhật Bản đã xác nhận ít nhất 7 vụ hỏa hoạn lớn, cùng 8 yêu cầu cứu hộ khẩn cấp tại hai tỉnh Kumamoto và Kagoshima lân cận.
Một trong những sự cố nghiêm trọng nhất xảy ra tại trung tâm mua sắm AEON Mall tại thị trấn Kashima, Kumamoto. Tầng hai của tòa nhà này đã bị sập khiến một lượng lớn khách hàng và nhân viên bị mắc kẹt bên trong. Nhân chứng tại hiện trường cho biết, khoảng 20-30 phút sau động đất, một tiếng nổ lớn vang lên kèm theo tiếng rung chấn dữ dội từ phía trung tâm thương mại. Nhiều xe cứu thương và xe chữa cháy đã dồn dập đến hiện trường để triển khai công tác giải cứu. Theo báo Asahi, đến sáng sớm 29/7, lực lượng cứu hộ đưa được 8 người ra khỏi hiện trường. Trong đó, 2 phụ nữ ở độ tuổi 20 được xác nhận đã tử vong, một người khác được báo cáo đã bị ngừng tim phổi. Năm người còn lại bị thương, nhưng không nguy hiểm đến tính mạng.
Bên cạnh đó, Tập đoàn sản xuất giấy Nippon Paper Industries xác nhận một ống khói lớn tại nhà máy Yatsushiro (nơi sản xuất giấy in sách báo) đã bị sập hoàn toàn, tòa nhà bị hư hại, 11 người đã bị mắc kẹt dưới đống đổ nát. Theo thông báo của đội cứu hộ Kumamoto, hai người trong số họ sau đó được tìm thấy trong tình trạng đã ngừng thở, trong khi tình trạng của chín người khác vẫn chưa được xác định.
Theo hãng tin Kyodo, một bệnh viện ở thành phố Yatsushiro đã tiếp nhận khoảng 40 người bị thương và 50 người khác được đưa đến một bệnh viện ở thành phố Kumamoto.
Phía Cơ quan Quản lý An toàn Hạt nhân (NRA) khẳng định, tính đến thời điểm hiện tại, không phát hiện bất kỳ bất thường nào về chức năng an toàn cũng như các chỉ số đo phóng xạ tại Nhà máy điện hạt nhân Sendai (tỉnh Kagoshima), Genkai (tỉnh Saga) và Ikata (tỉnh Ehime).
Trận thiên tai đã gián đoạn nghiêm trọng đời sống sinh hoạt của hàng chục nghìn hộ gia đình vùng Kyushu. Theo thống kê từ Công ty Điện lực Kyushu, tính đến 18:00, ít nhất 48.170 hộ gia đình tại tỉnh Kumamoto đã bị đứt nguồn cung cấp điện sinh hoạt.
Theo hai nhà mạng lớn là NTT Docomo và KDDI Corp., dịch vụ di động và kết nối internet tại một số khu vực bị ảnh hưởng nặng nề đã bị nghẽn mạng hoặc mất tín hiệu hoàn toàn.
Ảnh hưởng của trận động đất khiến toàn bộ hệ thống giao thông kết nối tỉnh Kumamoto bị gián đoạn nghiêm trọng. Văn phòng Sân bay Kumamoto (Bộ Giao thông Vận tải) đã lập tức lệnh đóng cửa đường băng để kiểm tra kỹ thuật bề mặt. Tại nhà ga sân bay, nhiều người bị mắc kẹt trong các thang máy bị dừng đột ngột. Một nhân viên làm việc tại đây đã bị bỏng nặng do sự cố phát sinh từ động đất và phải đưa đi cấp cứu.
Hãng hàng không All Nippon Airways (ANA) và Japan Airlines (JAL) đã phải hủy hàng loạt chuyến bay đến/đi từ Kumamoto, chuyển hướng nhiều chuyến bay khác sang sân bay Nagasaki, Chubu Centrair (Aichi), hoặc buộc tàu bay quay trở lại sân bay Haneda (Tokyo), làm ảnh hưởng đến hàng nghìn hành khách.
Tập đoàn Đường sắt Kyushu (JR Kyushu) đã tạm dừng toàn bộ dịch vụ trên tuyến tàu điện ngầm cao tốc Kyushu Shinkansen đoạn giữa ga Hakata và ga Kagoshima-Chuo từ 18:15 ngày 28/7. Đáng chú ý, tại ga JR Yatsushiro, lực rung lắc quá mạnh đã làm trật bánh và lật đổ một đầu máy xe lửa điện của Công ty Đường sắt Vận tải Nhật Bản. Rất may thời điểm đó không có hành khách trên tàu, lực lượng chức năng đang xác minh tình trạng an toàn của lái tàu.
Ký ức kinh hoàng với người dân
Hiện khoảng 300.000 người đã được lệnh sơ tán đến các trung tâm cứu hộ. Tại các khu vực tâm chấn đi qua, người dân vẫn chưa hết bàng hoàng trước sức tàn phá khủng khiếp của trận động đất.
Một cụ ông 72 tuổi, chủ cửa hàng rượu có lịch sử gần 50 năm tại thành phố Minamata bàng hoàng chia sẻ: “Đột nhiên mặt đất rung lắc dữ dội đến mức tôi không thể đứng vững hay làm gì được. Tất cả các kệ rượu đổ sập, hàng trăm chai rượu vỡ tan tành phủ kín mặt sàn và hầm rượu. Tôi gắn bó ở đây nửa thế kỷ rồi nhưng chưa bao giờ chứng kiến trận động đất nào tàn phá khủng khiếp đến thế. Giờ tôi thậm chí không biết phải bắt đầu dọn dẹp từ đâu”.
Tại cơ sở chăm sóc người cao tuổi ở thị trấn Mashiki (nơi hứng chịu rung lắc cấp 6), toàn bộ giá sách, tủ giày và đồ đạc bị quật ngã, vỡ nát. May mắn khi toàn bộ 50 cụ già và nhân viên tại đây đều an toàn, không bị thương tích. Nguồn điện và nước tại cơ sở sau khi bị gián đoạn ngắn hiện đã được khôi phục.
Hiện tại, lực lượng phòng cháy chữa cháy, cảnh sát và Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản vẫn đang dốc toàn lực triển khai các chiến dịch cứu hộ, khắc phục sự cố và hỗ trợ người dân sơ tán an toàn.
