Những bộ phim anime và nhiều tác phẩm điện ảnh hiện đại thường xây dựng hình ảnh Ninja (Shinobi) như những siêu anh hùng áo đen, có khả năng độn thổ, bay nhảy trên mái nhà và hạ gục đối thủ bằng những làn phi tiêu Shuriken chí mạng. Tuy nhiên, lịch sử Nhật Bản lại khắc họa một bức tranh hoàn toàn khác. Ninja – người làm công việc gián điệp âm thầm, nhưng cũng đầy đau đớn, chịu đựng cái lạnh cắt da và đòi hỏi sự tính toán khoa học vượt xa người thường.
Thông qua 3 cuốn cẩm nang Ninja cổ xưa còn sót lại (Ninpiden, Shoninki và Bansenshukai), bí mật về thế giới thực của các Shinobi Nhật Bản dần được hé lộ, nhất là về chiến thuật quân sự và nghệ thuật thao túng tâm lý đỉnh cao trong thời đại Samurai.
1. Ninpiden (忍秘伝 : Những bí ẩn của Ninja)
Cuốn này được cho là biên soạn vào khoảng năm 1560 bởi gia tộc của Ninja huyền thoại Hattori Hanzo (hoặc vào những năm 1700 theo một số học giả), Ninpiden được xem là cuốn sách bài tập thực hành toàn diện nhất về trang thiết bị và kỹ thuật tác chiến của các Shinobi.
Khác với hình ảnh tay không đánh địch, các Ninja trong cuốn Ninpiden được mô phỏng chi tiết với các phương pháp chế tạo dụng cụ gián điệp. Điển hình như hướng dẫn chi tiết cách rèn lưỡi liềm (Kama) dài 15cm tra vào cán gỗ sồi hoặc quế đỏ đã qua xử lý nhiệt; các bản vẽ thiết kế cầu phao vượt hào, móc leo tường và bộ dụng cụ phá khóa.
Sách cũng tiết lộ bí mật về hỏa thuật (Katon) của Ninja. Họ chính là những chuyên gia về chất nổ và pháo hoa. Trong đó, sử dụng hỏa thuật để tạo tín hiệu, đánh lạc hướng hoặc gây hoảng loạn trong đồn bốt địch.
Cuốn sách còn mô tả thiết bị saoto-kikigane, chính là một miếng kim loại treo bên tai dùng để nghe lén. Năm 2022, các học sinh trung học tại Yamaguchi đã thực nghiệm và chứng minh công cụ này giúp triệt tiêu tiếng ồn tần số cao, giúp nghe rõ giọng nói qua tường gạch. Đặc biệt, thiết bị dễ dàng ngụy trang thành một món trang sức thông thường, đúng với nguyên tắc tác chiến công khai của Ninja.
2. Shoninki (正忍記 : Ghi chép chân chính về Ninja)
Biên soạn vào năm 1681 (thời kỳ Edo) bởi bậc thầy võ thuật Natori Masatake (hay Natori Sanjuro Masazumi), cuốn sách này ghi lại các chiến lược và kỹ năng của các Shinobi (Ninja) thuộc vùng Kishu. Shoninki mở đầu bằng việc giải quyết một cuộc “khủng hoảng hiện sinh”: Phân định ranh giới giữa một Shinobi và một kẻ trộm đêm thông thường. Tác phẩm khẳng định nhiệm vụ cốt lõi của Ninja là thu thập tình báo vì mục tiêu cao cả của chủ nhân, hoàn toàn không vì lợi ích cá nhân.
Tuy vậy, cuốn Shoninki đã bóc tách sự thật khắc nghiệt về nghề Ninja với cuộc sống đầy gian khổ và cô độc. Hành trình của một Ninja luôn đi kèm với nguy cơ tử vong cao, sự lạnh giá và kiệt sức. Để sống sót qua những đêm đông thấu xương, Ninja phải mang theo Kairo, là một hộp kim loại nhỏ chứa than hồng cháy chậm để giữ ấm đôi tay. Sách cũng đề cập đến việc sử dụng các loại dược liệu chuyên dụng như một dạng chất kích thích giúp duy trì sự tỉnh táo và đẩy thể trạng vượt qua giới hạn chịu đựng của con người.
Bên cạnh đó, Shoninki phủ nhận những trận đấu kiếm hoành tráng. Thay vào đó, vũ khí tối thượng của một Ninja là kỹ năng cải trang (thường giả dạng thành nhà sư hoặc ẩn sĩ) và thao túng tâm lý. Việc giả vờ ốm để xin ở nhờ, mang quà đáp lễ hoặc kết bạn với trẻ em trong gia đình mục tiêu được đánh giá cao hơn nhiều so với việc trèo tường hay phá khóa.
Hiện nay bản gốc của cuốn sách đang được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Tokyo.
3. Bansenshukai (万川集海 : Mười ngàn dòng sông hợp thành đại dương)
Được biên soạn vào năm 1676 bởi Fujibayashi Sabuji Yasutake, một hậu duệ của gia tộc Ninja Iga danh tiếng, Bansenshukai là bộ đại bách khoa toàn thư cổ và toàn diện nhất về nhẫn thuật (ninjutsu), đúc kết toàn bộ tinh hoa truyền thống Ninja từ hai vùng đất tổ Iga (tỉnh Mie ngày nay) và Koka (nay là tỉnh Shiga). Cuốn sách hệ thống hóa Ninjutsu như một môn khoa học quân sự thuần túy, loại bỏ hoàn toàn các yếu tố phép thuật hay huyền bí.
Những điểm nhấn mang tính đột phá của Bansenshukai bao gồm:
- Tâm trí chính trực (Seishin): Cuốn sách nhấn mạnh rằng đạo đức và bản lĩnh tinh thần là yếu tố quyết định. Một Ninja sở hữu kỹ thuật thượng thừa nhưng thiếu đi đạo đức đúng đắn chắc chắn sẽ thất bại.
- Tối giản vũ khí, tối đa hóa quan sát: Ninja thực sự mang theo rất ít trang bị. Thị giác, thính giác, khả năng quan sát và năng lực suy luận mới là những công cụ chiến đấu mạnh nhất. Việc khai thác điểm yếu và tấn công khi kẻ thù không phòng bị được coi là chiến lược thông minh hơn cả.
- Đánh giá cao vai trò của nữ Ninja (Kunoichi): Bansenshukai vinh danh các Kunoichi như những chuyên gia tình báo đặc biệt. Dưới lớp vỏ gia nhân hoặc người hầu gái, họ có thể thâm nhập sâu vào nội bộ kẻ thù và thu thập thông tin mật mà nam giới không thể làm được. Đây được xem là một trong những góc nhìn tiến bộ nhất về vai trò của phụ nữ trong tài liệu giáo dục Nhật Bản thế kỷ 17.
Thông qua ba cuốn cẩm nang cổ Ninpiden, Shoninki và Bansenshukai, huyền thoại về các Ninja Nhật Bản không hề bị giảm bớt giá trị, mà trở nên chân thực và đáng khâm phục hơn. Không phải những phép thuật kỳ ảo, nghề Ninja là sự kết hợp bậc thầy giữa tri thức khoa học, kỷ luật thép, bản lĩnh tâm lý và nghệ thuật sinh tồn đỉnh cao trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động của xứ sở hoa anh đào.
Đọc thêm: Du hành quá khứ, hóa thân thành Samurai, Ninja ngay tại Tokyo
