Từ lâu, cụm từ “Chỉ có ở Nhật Bản” đã trở thành công cụ tiếp thị đắc lực cho các quán cà phê động vật thành điểm dừng chân không thể bỏ qua với du khách quốc tế khi đến Tokyo.
Nhiều năm qua, các quán cà phê động vật tại Nhật Bản được quản lý chung dưới Đạo luật Phúc lợi và Quản lý Động vật, nhưng hoàn toàn thiếu đi các khung quy định cụ thể cho từng mô hình tương tác trực tiếp. Điều này vô tình tạo ra “khoảng trống pháp lý” cho phép các doanh nghiệp thương mại hóa sự hiếu kỳ của khách hàng, đẩy các loài động vật hoang dã vào điều kiện sống khắc nghiệt. Những con cú đêm bị buộc dây ngắn vào cành cây, những chú rái cá bán thủy sinh bị nhốt trong lồng thiếu nước và hàng ngàn loài động vật hoang dã chịu áp lực tương tác liên tục với con người.
Cuộc khảo sát mới của Bộ Môi trường không chỉ hướng tới các quán cà phê chó, mèo, mà tập trung đặc biệt vào các cơ sở nuôi dưỡng động vật hoang dã như cú, rái cá, bò sát và chim gõ kiến. Các công bố khoa học được thực hiện liên tục trong những năm qua đã phơi bày hiện thực trần trụi:
- Nguy cơ kiệt sức ở chim chóc: Loài cú vốn sống về đêm và cần không gian ẩn nấp ban ngày, lại bị buộc dây ngắn vào cành cây ngay trước mắt du khách, không có cách nào bay lượn hay rút lui khi cảm thấy bị đe dọa, đồng thời thường xuyên bị tước đoạt nguồn nước uống tự do.
- Môi trường sống sai lệch của rái cá: Nghiên cứu tại 5 quán cà phê rái cá cho thấy không một cơ sở nào cung cấp đủ lượng nước cho loài động vật bán thủy sinh này. Nhiều nơi thậm chí duy trì nhiệt độ nước cao bất thường như nước tắm. Rái cá vốn là loài sống theo đàn, nay lại bị cách ly nuôi đơn lẻ trong không gian chật hẹp, chịu đựng các căn bệnh nghiêm trọng về đường tiết niệu, da và hô hấp.
Một báo cáo diện rộng công bố bởi WWF Nhật Bản phối hợp cùng Đại học Hokkaido tại 25 quán cà phê động vật hoang dã thuộc khu vực Tokyo đã ghi nhận hơn 1.700 cá thể động vật đang bị nuôi giữ. Trong số đó, có tới 31 loài được xếp vào danh sách nguy cấp của Sách Đỏ IUCN và gần 2/3 nhóm phân loại thuộc Phụ lục CITES (hiệp định quốc tế về kiểm soát buôn bán động vật hoang dã nguy cấp). Hơn nữa, kiểm tra hồ sơ đăng ký cho thấy 3/4 trong số khoảng 80 quán cà phê động vật hoang dã tại Tokyo và Osaka đồng thời đăng ký giấy phép bán buôn/bán lẻ động vật, biến các quán cà phê thành bình phong cho hoạt động buôn bán thú cưng ngoại lai.
Không dừng lại ở vấn đề ngược đãi động vật, mô hình này còn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người. Tại 19/25 cơ sở được khảo sát, nhân viên không thực hiện giám sát liên tục quá trình tiếp xúc của khách hàng với các loài có nguy cơ tấn công cao. 11 quán hoàn toàn không có bảng hướng dẫn thao tác chạm hay cảnh báo rủi ro bị cắn, cào cho du khách.
Phân tích mẫu vi sinh tại các cơ sở này đã phát hiện sự xuất hiện của vi khuẩn E. coli gây xuất huyết đường ruột, vi khuẩn Salmonella và nhiều chủng vi khuẩn kháng kháng sinh nguy hiểm. Đáng lo ngại hơn, gần một nửa số cơ sở (11/25 quán) hoàn toàn không trang bị trạm rửa tay hay dung dịch sát khuẩn cho khách hàng sau khi tương tác.
Tất nhiên, không phải mọi quán cà phê động vật tại Nhật Bản đều hoạt động vì lợi nhuận bất chấp tiêu chuẩn. Những chuỗi mô hình như Neco Republic đang nỗ lực đi theo hướng tích cực khi vận hành như các trung tâm cứu hộ động vật, nơi du khách có thể tương tác và nhận nuôi những chú mèo bị bỏ rơi. Tuy nhiên, sự nhập nhằng giữa “mô hình cứu hộ” và “kinh doanh thương mại” trong các danh sách gợi ý du lịch đã khiến công chúng vô tình tiếp tay cho những cơ sở ngược đãi động vật.
Cuộc khảo sát toàn quốc do Bộ Môi trường Nhật Bản khởi động vào tháng 9/2026 nhằm tái lập trật tự cho ngành công nghiệp này. Mặc dù việc thu thập dữ liệu chưa thể lập tức đóng cửa các quán cà phê vi phạm, nhưng đây là cơ sở dữ liệu quan trọng để Nhật Bản xây dựng một hành lang pháp lý nghiêm ngặt hơn. Đã đến lúc những trải nghiệm du lịch “độc lạ” phải trả lại vị trí ưu tiên cho sự tôn trọng tự nhiên, phúc lợi động vật và an toàn cho sức khỏe cộng đồng.
