Ngày 18/9/2026, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã chính thức quyết định nâng lãi suất chính sách từ mức 1,0% lên 1,25%. Đây là mức lãi suất cao nhất của Nhật Bản trong vòng 31 năm qua, đồng thời ghi nhận khoảng thời gian ngắn nhất giữa hai lần tăng lãi suất (chỉ 3 tháng kể từ đợt điều chỉnh trước) kể từ khi BOJ bắt đầu chu kỳ thắt chặt tiền tệ vào tháng 3/2024.
Theo giới truyền thông Nhật Bản, động thái mạnh tay này không chỉ nhằm hạ nhiệt áp lực lạm phát và đồng Yen suy yếu, mà có thể còn tạo ra những sóng gió tài chính tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, người dân Nhật Bản.
Lý do Nhật Bản kích hoạt đợt tăng lãi suất kỷ lục
Quyết định tăng lãi suất của Thống đốc Ueda Kazuo cùng Hội đồng chính sách BOJ được cho là xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố kinh tế và địa chính trị phức tạp.
Đầu tiên là chi phí nhập khẩu và giá năng lượng tăng vọt. Việc đồng Yên có thời điểm trượt giá thảm hại qua mốc 160 JPY/USD, cùng với giá dầu thô thế giới leo thang do xung đột gia tăng tại Trung Đông, đã đẩy giá hàng hóa nhập khẩu lên mức báo động. Bởi thế BOJ lo ngại lạm phát thực tế sẽ vượt xa các dự báo ban đầu.
Thứ hai là áp lực ngoại giao từ Mỹ, đồng minh lớn nhất của Nhật Bản. Cuối tháng 8/2026, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã có cuộc gặp riêng với Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Katayama Satsuki và Thống đốc BOJ Ueda Kazuo. Phía Mỹ công khai kêu gọi Nhật Bản tăng lãi suất để củng cố đồng Yen, nhằm tránh việc đồng Yen yếu kích thích lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật (JGB) tăng quá nhanh, là yếu tố gián tiếp kéo lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ lên cao và làm tăng chi phí vay mượn của chính quyền Washington.
Bên cạnh đó bối cảnh kinh tế – chính trị Nhật cũng có nhiều yếu tố nhạy cảm. Thị trường trái phiếu chính phủ đang gánh áp lực tăng lợi suất rất lớn trước lo ngại về tình hình tài chính quốc gia dưới chính sách tài khóa mở rộng của Thủ tướng Takaichi Sanae.
Tác động đa chiều
Giới truyền thông đánh giá, tất cả các bên tham gia nền kinh tế Nhật Bản – từ các tập đoàn lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ, các hộ gia đình, cho đến cộng đồng người lao động nước ngoài đều sẽ cảm nhận rõ rệt ảnh hưởng của đợt nâng lãi suất lên 1,25% này.
Về tác động tới nền kinh tế vĩ mô và doanh nghiệp Nhật Bản
- Chi phí vốn gia tăng: Lãi suất vay ngân hàng tăng sẽ trực tiếp gánh nặng lên các doanh nghiệp đang có nợ vay lớn. Hoạt động đầu tư tài sản, mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) có nguy cơ bị thu hẹp hoặc trì hoãn.
- Phân hóa doanh nghiệp: Các tập đoàn xuất khẩu lớn có thể bị giảm bớt một phần lợi nhuận quy đổi do đồng Yen phục hồi nhẹ. Trong khi các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu và bán lẻ nội địa sẽ bớt đi gánh nặng chi phí đầu vào.
Tác động tới thị trường tài chính và bất động sản
- Áp lực lên người mua nhà: Mặt bằng lãi suất đi lên khiến các khoản vay mua nhà (đặc biệt là lãi suất thả nổi) gia tăng chi phí trả góp hàng tháng. Điều này có thể làm giảm sức mua trên thị trường bất động sản nhà ở tại các đô thị lớn như Tokyo hay Osaka.
- Thị trường chứng khoán biến động: Rủi ro dòng tiền rút khỏi thị trường cổ phiếu để quay về các kênh gửi tiết kiệm hoặc trái phiếu chính phủ có độ an toàn cao hơn.
Cộng đồng người Việt tại Nhật Bản sẽ được hưởng lợi từ việc BOJ can thiệp thắt chặt tiền tệ giúp đồng Yen phục hồi giá trị so với USD và VNĐ. Người lao động gửi tiền về quê nhà sẽ hưởng mức quy đổi có lợi hơn so với giai đoạn Yen chạm đáy. Ngoài ra, dù lạm phát ngắn hạn vẫn cao, việc siết lãi suất sẽ giúp hạ nhiệt giá các mặt hàng thực phẩm, năng lượng nhập khẩu trong ngắn hạn, giúp bớt gánh nặng chi tiêu hàng ngày. Tuy nhiên cũng đặt ra thách thức về cơ hội việc làm và tăng lương. Nếu chi phí vay mượn khiến các doanh nghiệp Nhật thu hẹp quy mô sản xuất, đợt tăng lương Shunto tiếp theo hoặc cơ hội tuyển dụng lao động mới có thể chịu ảnh hưởng tiêu cực.
BOJ dự kiến còn hai cuộc họp chính sách định kỳ diễn ra vào tháng 10 và tháng 12 năm 2026. Thống đốc Ueda khẳng định sẽ tiếp tục đánh giá dữ liệu kinh tế và diễn biến giá cả trong từng cuộc họp. Giới phân tích tài chính quốc tế đang theo dõi sát sao để xác định liệu 1,25% đã là đỉnh của chu kỳ này hay BOJ sẽ tiếp tục tiến tới mốc 1,5% trước khi khép lại năm 2026.
