Làm thêm (arubaito) là lựa chọn phổ biến của nhiều du học sinh, người mang visa gia đình nhằm trang trải chi phí sinh hoạt và tích lũy kinh nghiệm thực tế. Tuy nhiên, tư cách cư trú của các loại visa này đi kèm những quy định nghiêm ngặt về số giờ làm việc cho phép. Nhiều bạn vì vô tình hoặc cố ý đã vượt quá hạn mức 28 giờ/tuần mà không lường trước được những hậu quả nghiêm trọng đối với tương lai học tập và làm việc tại Nhật.
Quy định về giờ làm thêm
Để được làm việc hợp pháp tại Nhật Bản, du học sinh và người có visa đoàn tụ (visa gia đình) bắt buộc phải xin Giấy phép hoạt động ngoài tư cách cư trú (Shikakugai Katsudou Kyoka 資格外活動許可) tại sân bay khi nhập cảnh, hoặc tại Cục Xuất Nhập cảnh (Nyukan).
Hạn mức giờ làm việc được quy định cụ thể như sau: Tối đa 28 giờ mỗi tuần (tính tổng tất cả các công việc nếu làm nhiều nơi cùng lúc). Với visa du học sinh, trong các kỳ nghỉ dài chính thức như nghỉ hè, nghỉ đông, nghỉ xuân theo quy định của trường, tối đa làm 8 giờ mỗi ngày, không quá 40 giờ mỗi tuần (dựa trên tuần làm việc tiêu chuẩn 5 ngày).
Lưu ý quan trọng: quy định 28 giờ/tuần được tính theo bất kỳ chuỗi 7 ngày liên tiếp nào, chứ không cố định tính từ thứ Hai đến Chủ nhật. Ví dụ, từ thứ Tư tuần này tới thứ Ba tuần sau. Nếu bạn dồn ca làm vào cuối tuần này và đầu tuần sau, tổng số giờ làm trong 7 ngày đó vẫn vượt 28 tiếng. Nghĩa là đã vi phạm, mặc dù tính theo tuần lịch từ thứ Hai tới Chủ nhật bạn vẫn đúng quy định. Do đó, bạn cần thu xếp lịch làm cần tính toán cẩn thận để tránh vi phạm.
Bên cạnh đó, nhiều người truyền tai nhau làm lương tay không báo thuế để Nyukan không biết. Tuy nhiên, bản chất các công ty, quán ăn vẫn phải hạch toán tiền lương cho nhân viên vào chi phí vận hành để giảm thuế doanh nghiệp của chính họ. Để hạch toán, họ bắt buộc phải báo cáo danh tính và số tiền trả cho nhân viên, bao gồm bạn. Vì vậy, dù bạn nhận lương bằng tiền mặt vẫn bị ghi nhận thu nhập.
Hậu quả khi làm thêm quá giờ quy định
Cục Di trú Nhật Bản không ban hành điều luật chi tiết như “quá 1 giờ sẽ bị hủy visa ngay lập tức”, nhưng mọi hành vi làm quá giờ đều bị tính là vi phạm điều kiện cư trú. Tùy thuộc vào mức độ và tần suất, người vi phạm có thể đối mặt với các hình phạt sau:
- Bị từ chối gia hạn visa: Khi nộp hồ sơ xin gia hạn, Cục Di trú sẽ kiểm tra thu nhập và thuế. Nếu phát hiện số giờ làm vượt mức quy định, hồ sơ của bạn nhiều khả năng sẽ bị bác bỏ, không thể gia hạn.
- Khó chuyển đổi sang visa lao động và visa khác. Với các bạn du học sinh sau khi tốt nghiệp, dù bạn tìm được công ty bảo lãnh, nhưng có lịch sử vi phạm giờ làm trong thời gian đi học vẫn là nguyên nhân hàng đầu khiến hồ sơ xin visa đi làm bị từ chối.
- Thu hồi giấy phép làm thêm: Nyukan có thể tước quyền làm bán thời gian của người vi phạm ngay lập tức.
- Trục xuất về nước: Trong các trường hợp nghiêm trọng, tái phạm nhiều lần hoặc có dấu hiệu cố tình làm chui số lượng giờ lớn, Nyukan sẽ tiến hành hủy tư cách cư trú và cưỡng chế trục xuất (Kyousei Soukan).
Khi xem xét hồ sơ, Cục Xuất nhập cảnh sẽ đánh giá dựa trên bối cảnh thực tế. Một sai sót nhỏ, mang tính phát sinh đột xuất và diễn ra đơn lẻ có thể được xem xét nhẹ nhàng hơn so với việc người vi phạm cố ý làm quá giờ thường xuyên và kéo dài.
Nyukan phát hiện người vi phạm bằng cách nào?
Nhiều người lầm tưởng rằng nếu nhận lương qua tài khoản khác nhau hoặc làm 2 công ty, 2 chỗ làm riêng biệt thì Nyukan sẽ không phát hiện được. Đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm.
Trong hệ thống quản lý hiện đại của Nhật Bản, chính quyền và các cơ quan chức năng như Nyukan sẽ giám sát tình trạng việc làm của người lao động thông qua các kênh sau:
- Báo cáo thuế của doanh nghiệp: Hằng năm, các chủ lao động, doanh nghiệp đều phải nộp Báo cáo trả thu nhập (Genshen Choushyuhyou) lên quận, thành phố. Tổng thu nhập của bạn từ tất cả các nơi làm việc sẽ được hợp nhất tại cơ quan thuế địa phương.
- Hệ thống định danh cá nhân: Các dữ liệu về thuế, bảo hiểm bắt buộc và thu nhập đều được kết nối chặt chẽ.
- Kiểm tra đột xuất và thanh tra: Nyukan thường xuyên phối hợp với Cảnh sát và Bộ Lao động để kiểm tra các cơ sở kinh doanh sử dụng lao động nước ngoài.
Trong bối cảnh Nhật Bản đang thắt chặt quản lý lao động nước ngoài, việc che giấu thu nhập hay làm chui lương tay không báo thuế là cực kỳ rủi ro và gần như chắc chắn sẽ bị phát hiện khi bạn thực hiện các thủ tục hành chính liên quan đến visa.
Làm thế nào khi bị ép làm thêm giờ?
Nếu chủ lao động, công ty yêu cầu hoặc gây áp lực buộc bạn tăng ca vượt quá 28 giờ/tuần, bạn cần xử lý nguyên tắc và khéo léo theo các bước sau:
Bước 1: Kiên quyết từ chối và giải thích rõ luật. Thẳng thắn trình bày rằng luật pháp Nhật Bản nghiêm cấm tư cách visa của bạn làm quá 28 giờ/tuần và việc vi phạm sẽ khiến bạn bị tước visa.
Bước 2: Nhớ rằng trách nhiệm thuộc về bạn. Luật pháp Nhật Bản quy định cá nhân người giữ visa phải chịu trách nhiệm chính về điều kiện cư trú của mình. Chủ lao động có thể chỉ bị phạt hành chính nhẹ, nhưng bạn là người chịu hậu quả trực tiếp (mất visa, phải về nước).
Bước 3: Tìm kiếm sự hỗ trợ kịp thời. Nếu bị đe dọa sa thải hoặc gây khó dễ, hãy báo cáo ngay với Văn phòng hỗ trợ du học sinh của nhà trường (Gakusei Shien-ka), hoặc xin tư vấn tại Cục Xuất nhập cảnh.
Đọc thêm:
