Cội nguồn tâm linh giao thoa giữa Phật giáo và tín ngưỡng cổ xưa
Bon Odori (Múa Bon) là những điệu nhảy cộng đồng được tổ chức vào dịp lễ Obon (tháng 8 dương lịch). Phong tục này hòa quyện tinh tế giữa tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên bản địa của người Nhật và nghi điển Urabon’e (Vu Lan Bồn) của Phật giáo truyền thừa từ Trung Hoa cổ đại.
Urabon’e bắt nguồn từ tiếng Phạn ullambana (nghĩa là treo ngược), ám chỉ nỗi khổ đau của những vong hồn bị đày đọa nơi địa ngục đói khát. Để cứu rỗi những linh hồn này, nghi lễ cúng dường thức ăn, đồ uống (sau này phát triển thành lễ tế thí thực Segaki tại các chùa) đã được tổ chức. Sử sách Nhật Bản ghi nhận từ thời Hoàng hậu Suiko (năm 606), triều đình đã tổ chức các buổi lễ tưởng niệm để dành thời gian bên cạnh hương hồn tổ tiên trước khi tiễn biệt họ.
Vào thời Kamakura (1192–1333), nhà sư Ippen đã phổ biến nghi thức Odori Nenbutsu, nơi các tín đồ vừa tụng kinh niệm Phật vừa nhảy múa đến trạng thái xuất thần. Sang thời Muromachi (1333–1568), yếu tố nghệ thuật đại chúng Furyu (phong cách trang phục lộng lẫy, âm nhạc sôi động) được lồng ghép vào, biến nghi lễ tôn giáo nghiêm trang thành Nenbutsu Odori, tiền thân của Bon Odori ngày nay. Người sống nhảy múa hết mình không chỉ để chung vui mà còn để làm vui lòng các linh hồn đã khuất trước khi họ quay trở lại thế giới bên kia.
Khám phá 3 lễ hội Bon Odori lâu đời nhất nước Nhật
Từ ngày 13 đến 16/8 hàng năm, khắp nơi trên nước Nhật lại rộn ràng không khí lễ hội. Dưới đây là 3 lễ hội Bon Odori mang đậm bản sắc văn hóa vùng miền độc đáo nhất:
1. Nishimonai Bon Odori (tại Ugo, Akita)
Nishimonai Bon Odori bắt nguồn từ điệu múa tưởng niệm vị lãnh chúa quá cố của gia tộc Onodera sau thất bại tại trận Sekigahara năm 1600, kết hợp với nghi lễ cầu nguyện mùa màng bội thu của người dân thị trấn Ugo.
Khi hoàng hôn buông xuống, các cô gái trẻ sẽ khoác lên mình bộ Kimono ghép từ các mảnh vải cổ truyền đời từ thế hệ trước (gọi là Hanui), đầu đội mũ rơm đan hình bán nguyệt vô cùng duyên dáng dưới ánh lửa trại bập bùng.
Điểm đặc biệt là một số vũ công sẽ đội chiếc mũ trùm đầu bằng vải đen (Hikosa-zukin) chỉ chừa lại đôi mắt. Họ đại diện cho vong hồn của những người đã khuất quay về hòa vào dòng người sống để nhảy múa. Sự xuất hiện này tạo nên một bầu không khí u huyền, tĩnh mịch, thiêng liêng trên nền nhạc Akita Ondo trầm bổng.
2. Himeshima Bon Odori (tại Himeshima, Oita)
Dù đảo Himeshima chỉ có vỏn vẹn khoảng 1.600 cư dân, nhưng lễ hội Bon Odori độc nhất vô nhị tại đây luôn thu hút hàng vạn du khách đổ về mỗi dịp hè. Lễ hội được chia nhỏ ra biểu diễn tại các sân khấu dựng tạm gọi là Bon-tsubo quanh đảo.
Điểm nhấn thu hút nhất của lễ hội chính là điệu múa cáo Kitsune Odori. Các em nhỏ trên đảo sẽ trang điểm mặt trắng vẽ họa tiết đỏ, mặc trang phục mô phỏng loài cáo trắng, là sứ giả của thần lúa gạo Inari. Các bé thực hiện những động tác nhảy múa vô cùng hài hước, đáng yêu, tượng trưng cho cầu xin một mùa màng bội thu và những chuyến biển đầy ắp cá.
Bên cạnh điệu múa cáo và múa gấu trúc (Tanuki Odori) của trẻ em, lễ hội còn có điệu múa đôi nhịp nhàng giữa nam và nữ như Zenidaiko Odori hay Aya Odori, thể hiện sự uyển chuyển của phái nữ đối lập với sự mạnh mẽ của phái nam.
3. Gujo Odori (tại Gujo, Gifu)
Tại thị trấn cổ Gujo-Hachiman, nơi được mệnh danh là Kyoto thu nhỏ, vào mùa Obon người dân đón chờ Gujo Odori, là một trong những lễ hội Bon Odori kéo dài nhất Nhật Bản với lịch trình hoành tráng suốt 31 đêm hè (từ giữa tháng 7 đến đầu tháng 9). Trong đó, cao điểm là 4 đêm của lễ Obon chính thức, nơi người dân và du khách sẽ khiêu vũ không ngừng nghỉ từ chập tối cho tới tận bình minh ngày hôm sau.
Giữa trung tâm lễ hội, các nghệ nhân của Hội bảo tồn Gujo Odori trong trang phục Yukata đồng điệu sẽ dẫn dắt những bước nhảy phối hợp hoàn hảo. Xung quanh họ, hàng ngàn du khách và người dân địa phương tự do hòa vào vòng tròn, không phân biệt tuổi tác, quốc tịch, đúng như tinh thần giao lưu bình đẳng mà các lãnh chúa thời Edo xưa kia hằng mong muốn.
Tiếng đàn Shamisen, trống Taiko và tiếng sáo réo rắt cất lên 10 làn điệu dân ca cổ, tiêu biểu như điệu Kawasaki nhẹ nhàng, thanh thoát hay điệu Harukoma mô phỏng động tác phi ngựa dũng mãnh, tái hiện một thời kỳ huy hoàng khi vùng đất Gujo nổi tiếng là nơi nuôi dưỡng những chiến mã dũng mãnh nhất của Nhật Bản.
