Phía sau những vỉ nướng mở nghi ngút khói tại Kisshokichi – nhà hàng teppanyaki sang trọng ở khu du lịch sầm uất Asakusa, thực khách quốc tế đang hào hứng chờ đợi những lát thịt bò Kobe hảo hạng. Người sáng lập Kisshokichi là ông Akagi Kiyomi, hiện đã ngoài 60 tuổi. Sở hữu đế chế gồm 50 nhà hàng, ông Akagi từng rơi vào bế tắc khi không thể tìm kiếm được một người thừa kế đủ năng lực quản lý. Đứng trước nguy cơ lụi tàn của một thương hiệu tâm huyết, ông đã đưa ra quyết định mang tính thời đại: bán doanh nghiệp cho một quỹ đầu tư nước ngoài.
Lối đi này đang trở thành một làn sóng mới, định hình lại định nghĩa về sự “kế thừa” kinh doanh tại một quốc gia vốn coi trọng truyền thống cha truyền con nối như Nhật Bản.
Khi con nuôi không còn là chiếc phao cứu sinh
Trong lịch sử kinh doanh tại Nhật Bản, các gia tộc sở hữu doanh nghiệp thường bảo vệ tương lai công ty bằng những phương thức đặc thù. Trong đó bao gồm cả việc nhận con nuôi nam, mang họ của gia đình, được nuôi dưỡng để trở thành những người có năng lực lãnh đạo và tiếp quản sự nghiệp.
Tuy nhiên, tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng, tỷ lệ sinh giảm sâu cùng sự thay đổi trong tư duy nghề nghiệp của thế hệ trẻ đã khiến những giá trị cũ lung lay.
Một cuộc khảo sát diện rộng cho thấy gần 2/3 con cái của các chủ doanh nghiệp tại Nhật Bản hiện nay không có ý định tiếp quản sản nghiệp của cha mẹ. Họ muốn tự do theo đuổi sự nghiệp riêng, đam mê riêng, thay vì gánh vác áp lực từ thế hệ trước.
Bản thân ông Akagi sinh ra và lớn lên trong một gia đình làm nghề đánh cá nghèo khó tại tỉnh Yamaguchi. Ông đã phải đổi việc 12 lần, chuyển nhà 16 lần và từng hai lần bị đuổi khỏi nhà thuê vì không có tiền trả. Hiểu rõ giá trị của sự sinh tồn, ông hiểu rằng rủi ro lớn nhất trong kinh doanh chính là không làm gì cả.
Vào tháng 7/2025, ông Akagi chính thức bán phần lớn cổ phần của Kisshokichi cho L Catterton, một tập đoàn đầu tư tư nhân của Mỹ được hậu thuẫn bởi gã khổng lồ xa xỉ Pháp LVMH. “Trước hết, hãy hành động. Nếu bạn không bao giờ hành động, bạn sẽ không bao giờ thấy được kết thúc hay sự khởi đầu”, ông Akagi chia sẻ với tờ Kyodo News.
Bùng nổ làn sóng M&A để cứu doanh nghiệp nhỏ
Quyết định của nhà sáng lập Kisshokichi phản ánh xu hướng đang lan rộng tại Nhật Bản. Theo Strike, một công ty môi giới mua bán và sáp nhập (M&A) hàng đầu, ước tính có khoảng 13.000 đến 14.000 thương vụ M&A trong nước diễn ra trong năm 2025.
Ông Kaneda Kazuya, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Strike, cho biết, các thương vụ mua lại doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) tại Nhật đã tăng gấp 10 lần trong vòng hai thập kỷ qua. Điều này xảy ra khi làn sóng các ông chủ lớn tuổi đồng loạt tìm cách thoái vốn do không có người kế nghiệp.
“Hơn 95% các công ty Nhật Bản là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nếu quá trình chuyển giao quyền lực doanh nghiệp không diễn ra suôn sẻ, tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản có thể trì trệ hoặc thậm chí suy giảm”, ông Kaneda cảnh báo.
Do đó, nhiều ý kiến cho rằng M&A giờ đây không còn bị coi là dấu hiệu của sự thất bại hay đầu hàng, mà được xem là công cụ thực tế để bảo toàn công ăn việc làm cho nhân viên, duy trì chuỗi cung ứng và giúp các chủ sở hữu rút vốn an toàn, loại bỏ được các khoản bảo lãnh vay nợ cá nhân. Tính đến nay, tỷ lệ các công ty Nhật rơi vào tình trạng không có người kế nhiệm vẫn ở mức cao đáng báo động: 50,1%. Trong đó nhóm doanh nghiệp có người chủ quản trên 60 tuổi chiếm hơn một nửa.
Nỗi đau đáu khi trao đi ‘đứa con ruột thịt’
Dù M&A mang lại lối thoát về mặt tài chính và vận hành, nhưng rào cản lớn nhất lại nằm ở yếu tố cảm xúc. Ông Ito Kimitake, Chủ tịch kiêm CEO của Search Fund Japan, nhận định, “Nhiều người sáng lập hiểu rõ rằng họ nên bán công ty, nhưng mâu thuẫn về mặt cảm xúc là quá lớn. Cảm giác của họ giống như việc phải đem đứa con ruột của mình trao cho người khác”.
Để giải quyết bài toán này, mô hình “Quỹ tìm kiếm” (Search Fund) đang lên ngôi. Mô hình này tìm kiếm các doanh nhân trẻ tuổi, có năng lực nhưng thiếu vốn, để mua lại các công ty đang có lợi nhuận nhưng chủ sở hữu sắp nghỉ hưu. Người sáng lập cũ thường sẽ ở lại một thời gian để làm cầu nối chuyển giao kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp.
Điển hình là trường hợp của anh Miwa Yutaro (37 tuổi). Thông qua quỹ đầu tư, Miwa đã mua lại chuỗi salon Hair Make One tại tỉnh Kanagawa từ tay người sáng lập muốn nghỉ hưu. Dù không có kinh nghiệm trong ngành tóc, Miwa đã thuyết phục được nhân viên nhờ sự đồng điệu về văn hóa. Sau đó, anh giúp chuỗi mở thêm 4 chi nhánh mới.
Tương lai mới cho thương hiệu Nhật
Quay trở lại với câu chuyện của Kisshokichi, sau khi bắt tay với quỹ đầu tư Mỹ, ông Akagi vẫn giữ một lượng cổ phần nhỏ và tiếp tục đảm nhiệm vị trí chủ tịch để duy trì mối quan hệ với những người nông dân nuôi bò Wagyu địa phương.
Sự hậu thuẫn từ dòng vốn quốc tế mạnh mẽ cho phép công ty Kisshokichi tái cấu trúc, hợp nhất 24 thương hiệu nhỏ lẻ thành một số ít thương hiệu cốt lõi. Đồng thời đặt mục tiêu đầy tham vọng là đưa thịt bò Kobe của hãng tiến ra thị trường quốc tế vào năm 2029.
“Dĩ nhiên lý tưởng nhất là công ty được truyền từ cha sang con rồi sang cháu. Nhưng tôi không chắc đó là con đường đúng đắn”. ông Akagi trầm ngâm khi nhìn vào sự phát triển của chuỗi nhà hàng hiện tại. Khi được hỏi về cảm xúc vào ngày ký kết hợp đồng bán đi phần lớn tài sản của đời mình, ông im lặng một lúc rồi nói: “Chỉ có lòng biết ơn thôi”.
Cuộc đại dịch chuyển quyền lực kinh tế tại Nhật Bản rõ ràng đang mở ra một chương mới. Ở đó, các doanh nghiệp gia đình truyền thống buộc phải cởi bỏ lớp áo bảo thủ để khoác lên tư duy toàn cầu, nhằm bảo vệ những giá trị cốt lõi và con người đã gắn bó với họ suốt nhiều thập kỷ.
