Hệ thống trợ cấp kiểu mới: Chấm dứt thời kỳ “phát tiền cào bằng”
Từ trước đến nay, chính phủ Nhật Bản đã nhiều lần tung ra các gói trợ cấp tiền mặt cố định nhằm kích thích nền kinh tế. Tuy nhiên, các biện pháp này thường xuyên vấp phải làn sóng chỉ trích gay gắt từ dư luận, vì bị coi là phân bổ cào bằng, gây lãng phí ngân sách quốc gia, mà không giải quyết tận gốc vấn đề.
Bước sang năm tài chính 2029, hệ thống trợ cấp liên kết thu nhập mới dự kiến được triển khai sẽ thay đổi hoàn toàn cục diện này với hai mục tiêu cốt lõi.
1. Tăng thu nhập khả dụng thực tế cho nhóm đối tượng có thu nhập thấp và trung bình, chính là nhóm đang phải gánh chịu mức thuế và phí bảo hiểm xã hội nặng nề bậc nhất nếu so sánh với các nền kinh tế phát triển.
2. Khuyến khích người dân tham gia lực lượng lao độn* tích cực hơn, góp phần tháo gỡ bài toán thiếu hụt nhân lực trầm trọng.
Khác biệt lớn nhất của hệ thống mới là mức trợ cấp sẽ thay đổi linh hoạt dựa trên thu nhập thực tế của từng cá nhân đóng thuế và bảo hiểm xã hội. Ngoài ra, chính sách còn bổ sung các điều khoản nhân văn khác như:
- Hỗ trợ nuôi con nhỏ: Các gia đình có con dưới 18 tuổi sẽ nhận thêm một khoản trợ cấp lũy tiến dựa trên số lượng con cái.
- Khuyến khích người cao tuổi làm việc: Người lớn tuổi vẫn đang tham gia lao động sẽ đủ điều kiện nhận trợ cấp, với phần thu nhập từ lương hưu được tính gộp vào công thức tính toán chung.
Để giảm thiểu tối đa gánh nặng thủ tục hành chính cho bộ máy quản lý, Chính phủ Nhật quyết định tạm thời gác lại ý tưởng “tín dụng thuế hoàn trả” (kết hợp giảm thuế trực tiếp và hoàn tiền) để tập trung hoàn toàn vào việc chi trả trợ cấp tiền mặt định kỳ.
Cuộc chiến nghị trường và những quân bài chưa lật
Mặc dù khung cơ bản của hệ thống đã được thông qua tại cuộc họp ủy ban cấp làm việc thuộc Hội đồng An sinh Xã hội Quốc gia, con đường đi đến sự đồng thuận hoàn toàn giữa các bên vẫn còn đầy rẫy rào cản.
Tại cuộc họp, dự thảo do Chủ tịch Onodera Itsunori (đại diện đảng cầm quyền Dân chủ Tự do LDP) trình bày đã phải sửa đổi để dung hòa tiếng nói của các đảng đối lập, cũng như đối tác liên minh Nippon Ishin (Đảng Đổi mới Nhật Bản). Dù vậy, hai bên vẫn đang chứng kiến những bất đồng sâu sắc ở hai điểm nóng:
- Đề xuất giảm thuế tiêu thụ: Dự thảo đề xuất giảm thuế tiêu thụ đối với các mặt hàng thực phẩm từ 8% xuống còn 1% trong vòng hai năm (áp dụng từ tháng 4/2027). Đây là điểm mấu chốt mà liên minh cầm quyền và các đảng đối lập vẫn chưa thể tìm được tiếng nói chung.
- Giai đoạn chuyển tiếp thử nghiệm: Các đảng đối lập kịch liệt phản đối việc chạy thử nghiệm hệ thống trợ cấp trên quy mô hạn chế trong vòng hai năm trước khi chính thức áp dụng toàn diện vào năm 2029. Theo dự thảo, chương trình chuyển tiếp này sẽ ngốn khoảng 600 tỷ yên (tương đương 3,7 tỷ USD) mỗi năm, được trích từ nguồn thu tương đương 1 điểm phần trăm của thuế tiêu thụ.
Hiện báo cáo sơ bộ của Hội đồng Quốc gia bị trì hoãn so với kế hoạch ban đầu là công bố vào tháng 6. Tuy nhiên, Thủ tướng Takaichi Sanae đang thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn để đưa chính sách này vào thực tiễn đúng lộ trình. Bà cho biết chính phủ hoàn toàn có thể thực hiện việc cắt giảm thuế tiêu thụ ngay từ tháng 4/2027, miễn là Hội đồng Quốc gia hoàn thành và trình nộp báo cáo tạm thời vào khoảng đầu tháng 8 tới.
Phát biểu trong phiên chất vấn và tranh luận giữa các lãnh đạo đảng tại Quốc hội, Thủ tướng Takaichi nhấn mạnh: “Tôi đã thảo luận với Chủ tịch Onodera rằng nếu cần thiết, hãy dành trọn vẹn cả tháng 7 để đảm bảo các cuộc thảo luận được diễn ra kỹ lưỡng và sâu sắc nhất, nhằm mang lại một phương án làm hài lòng đại đa số người dân”.
Hiện tại, những chi tiết trọng tâm như hạn mức thu nhập trần và sàn để xét duyệt điều kiện nhận trợ cấp, số tiền chi trả cụ thể cho từng bậc thu nhập, cũng như phương án huy động nguồn ngân sách dài hạn vẫn đang là những ẩn số chờ được giải đáp trong các phiên họp tiếp theo.
