Trước làn sóng dòng vốn nước ngoài ráo riết thu mua bất động sản tại các khu vực trọng yếu gần căn cứ quân sự, nhà máy điện hạt nhân đến các khu rừng tại Nhật Bản, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) đã đệ trình đề xuất lên Chính phủ Nhật Bản nhằm ban hành các quy định pháp lý mạnh mẽ hơn. LDP cho rằng cần thiết lập hệ thống cấp phép sàng lọc chặt chẽ.
Lỗ hổng của pháp luật hiện hành
Năm 2022, Nhật Bản đã cho thi hành Luật Rà soát và Điều chỉnh Sử dụng Bất động sản tại các cơ sở quan trọng và đảo biên giới. Tuy nhiên, luật này bộc lộ một hạn chế lớn. Đó là Chính phủ chỉ có thẩm quyền điều tra và can thiệp sau khi đất đai đã được đưa vào sử dụng và phát sinh hành vi cản trở. Luật hoàn toàn thiếu các chế tài ngăn chặn hoặc kiểm soát ngay từ giai đoạn trước khi giao dịch mua bán diễn ra.
Thực tế ghi nhận nhiều vụ việc gây quan ngại sâu sắc trong dư luận và giới chính trị. Tại tỉnh Hokkaido, các khu đất nằm sát Căn cứ Chitose thuộc Lực lượng Phòng vệ Trên không (ASDF) đã được mua lại bởi các nguồn vốn có liên hệ với Trung Quốc. Giới chức an ninh lo ngại các khu đất tư nhân sát sườn căn cứ này có thể bị biến thành trạm tình báo ngầm, hoặc điểm phóng thiết bị bay không người lái (drone) tấn công khi có biến cố.
Đối với các “khu vực giám sát đặc biệt”, luật yêu cầu phải khai báo trước nếu giao dịch đất vượt diện tích quy định. Tuy nhiên, khu vực quanh Bộ Quốc phòng tại quận Shinjuku (Tokyo) lại bị loại trừ khỏi danh sách này, với lý do lo ngại ảnh hưởng tới thương mại đô thị. Các chuyên gia cảnh báo nếu khu vực trung tâm điều hành quốc phòng này bị tấn công, toàn bộ hệ thống chỉ huy quốc gia có thể rơi vào tê liệt.
Tại thành phố Miyakonojo (tỉnh Miyazaki), các khu rừng ở đầu nguồn nước cũng bị thâu tóm bởi doanh nghiệp có liên quan đến vốn nước ngoài, làm dấy lên nỗi lo về việc nguồn nước ngầm sinh hoạt bị kiểm soát, hoặc khai thác kiệt quệ.
Đề xuất chính sách mới: Hệ thống cấp phép và sàng lọc trước
Để lấp đầy các khoảng trống an ninh, Ban phụ trách chính sách người nước ngoài của Đảng LDP đã kiến nghị Chính phủ xây dựng một đạo luật mới, dự kiến trình Quốc hội trong kỳ họp tới. Các nội dung cốt lõi bao gồm:
Một là, cơ chế cấp phép tiền giao dịch. Cần thiết lập hệ thống kiểm tra, thẩm định nhân thân, mục đích sử dụng và nguồn gốc tài chính của bên mua trước khi cho phép ký hợp đồng. Nếu phát hiện rủi ro, chính quyền có quyền tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch.
Hai là, áp dụng bình đẳng, không phân biệt quốc tịch. Để tránh tình trạng người nước ngoài mượn danh nghĩa cá nhân/doanh nghiệp Nhật Bản để đứng tên gom đất, quy định mới sẽ áp dụng bình đẳng đối với tất cả các bên mua. Điều này vừa giúp bịt lỗ hổng “ủy thác ma”, vừa đảm bảo tuân thủ các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về không phân biệt đối xử với nhà đầu tư nước ngoài.
Ba là về khung pháp lý thống nhất bảo vệ nguồn nước. Phối hợp chặt chẽ với chính quyền các địa phương để đánh giá thực trạng khai thác nước ngầm, hướng tới ban hành một đạo luật thống nhất trên toàn quốc nhằm bảo vệ các vùng rừng phòng hộ và tài nguyên nước cốt lõi.
Việc siết chặt quản lý đất đai an ninh thể hiện bước đi quyết liệt của Chính quyền Nhật Bản trong việc cân bằng giữa chính sách thu hút đầu tư nước ngoài và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, trật tự an toàn quốc gia trước những biến động địa chính trị phức tạp.