Tỉnh Gunma là một trong những vùng nuôi tằm hàng đầu của Nhật Bản, sản xuất khoảng 40% lượng kén tằm của cả nước. Nơi đây cũng là quê hương của nhà máy tơ lụa Tomioka, di sản thế giới được UNESCO công nhận. Nhưng Gunma nói riêng và cả nước Nhật cũng đang chứng kiến xu hướng người dân từ bỏ cách nuôi tằm nhả tơ truyền thống, đặt ra bài toán khó cho tương lai đầy bất trắc của ngành công nghiệp tơ lụa lâu đời của Nhật Bản.
Asai Hiroo, một nông dân ở thành phố Tomioka, hiện đang là người hiếm hoi còn giữ nghề truyền thống này. Hàng năm, Asai bắt đầu nuôi tằm vào tháng 5. Sau khi nở, tằm ăn lá dâu liên tục trong nhiều ngày và bắt đầu nhả tơ tạo kén sau khoảng 25 ngày. Vào thời điểm đó, chúng được chuyển sang khung nhả tơ xoay (mabushi), một dụng cụ có lót các ngăn nhỏ, nơi chúng nhả tơ tạo kén. Đến trang trại của Asai, sẽ bắt gặp hàng trăm khung tạo kén xoay tròn xếp dọc lối đi, tạo thành khung cảnh ấn tượng.
Từ mùa xuân đến mùa thu, Asai nuôi 5 lứa tằm, nuôi được khoảng 450.000 con tằm, thu hoạch tổng cộng 800 kg kén. Kén tằm sau đó được gửi đến nhà máy kéo sợi tơ, để kéo thành tơ thô, phục vụ cho tơ lụa sản xuất trong nước.
Đối với Asai, ngay lần đầu tiếp xúc với nghề nuôi tằm khi ở độ tuổi đôi mươi, anh đã hứng thú với công việc này nhờ được truyền cảm hứng từ một người thầy mà theo anh đã “chăm sóc tằm bằng cả năm giác quan”.
Sau khi thu hoạch lá dâu tằm, anh luôn cố gắng nhanh chóng mang đến chuồng nuôi cho tằm ăn ngay khi lá còn tươi. Thầy cũng dạy anh cách đánh giá sức khỏe và giai đoạn phát triển của tằm. Lắng nghe tiếng tằm ăn lá dâu, quan sát màu sắc cơ thể, cảm nhận độ săn chắc và thậm chí ngửi mùi nước tiểu của chúng, tất cả đều cần sử dụng các giác quan tinh tế. Asai cho rằng, sức hấp dẫn của nghề nuôi tằm nằm ở chỗ “người nuôi càng làm việc chăm chỉ, tằm càng cho ra kén to hơn”.
Ngành công nghiệp đang suy thoái
Tơ thô sản xuất trong nước vẫn được sử dụng trong Shikinen Sengu, nghi lễ định kỳ trùng tu các đền thờ và thay mới y phục linh thiêng tại đền Ise Grand Shrine. Ngành công nghiệp tơ lụa gắn bó mật thiết với văn hóa Nhật Bản.
Đây cũng từng là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế Nhật Bản sau thế chiến thứ 2, đặc biệt là giai đoạn những năm 1960, nhưng sau đó dần trở nên suy thoái khi các nhà sản xuất trong nước phải vật lộn để cạnh tranh với hàng nhập khẩu giá rẻ.
Số lượng nông dân nuôi tằm ở Nhật Bản ngày càng giảm. Theo Quỹ Tơ lụa Dainippon, tính đến năm 2025 chỉ còn lại 113 trang trại. Khoảng hai phần ba số nông dân này từ 70 tuổi trở lên và hầu hết đều không có người kế nghiệp.
Tại một diễn đàn ngành công nghiệp tơ lụa được tổ chức vào tháng 3/2026, những người tham dự bày tỏ lo ngại rằng ngành công nghiệp tơ lụa của Nhật Bản có thể biến mất trong vòng 5 đến 10 năm tới. Cần cấp thiết tìm cách khuyến khích người tiêu dùng lựa chọn các sản phẩm được làm từ tơ lụa nguyên liệu sản xuất trong nước.
“Ngành công nghiệp tơ lụa đang suy thoái, nhưng tôi cũng nhìn thấy tiềm năng của nó”, Asai Hiroo nhận định. Hiện anh đang thu nhận học viên muốn làm nghề nuôi tằm thủ công. “Mục tiêu là tăng số lượng người tham gia vào công việc sản xuất của chúng tôi và xuất khẩu nhiều kén tằm chất lượng cao”.