Unzen từ lâu đã nổi tiếng là thành phố với những dòng suối nước nóng và khung cảnh hùng vĩ của núi Unzen, một trong những ngọn núi lửa hoạt động mạnh mẽ nhất tại Nagasaki cũng như cả vùng Kyushu. Thế nhưng, rũ bỏ hình ảnh về một vùng đất của thiên tai, Unzen đang chuyển mình mạnh mẽ để khẳng định vị thế mới: thành phố ẩm thực độc bản của Nhật Bản.
Vào năm 2024, Hiệp hội Nghiên cứu Thành phố Ẩm thực đã chính thức vinh danh Unzen là “Thành phố ẩm thực”, nơi văn hóa bản địa hòa quyện hoàn hảo với nét quyến rũ của tự nhiên. Bí mật đằng sau danh hiệu cao quý này không nằm ở những nhà hàng gắn sao Michelin xa xỉ, mà bắt nguồn ngay từ lớp đất mùn núi lửa và dòng khoáng nóng 100 độ C dưới lòng đất.
Phước lành từ lòng đất mẹ
Điểm dừng chân đầu tiên trong hành trình khám phá Unzen là Taneto, một khu chợ nông sản địa phương sầm uất. Tại đây, các kệ hàng chất đầy những loại rau củ theo mùa, từ các loại rau quen thuộc cho đến các loại lá lạ mắt với người Nhật như totchana (cải bẹ cay). “Tất cả sự trù phú này đều là nhờ những ngọn núi lửa”, ông Ikeda Kanezo, một lão nông 76 tuổi đang thoăn thoắt xếp những giỏ hành tây vào cửa hàng, tự hào chia sẻ.
Là một trong những vựa rau quả trọng điểm của tỉnh Nagasaki, thành phố Unzen sở hữu lợi thế địa chất vô giá. Nơi đây trải qua vô số vụ phun trào trong quá khứ, khiến đất đai cực kỳ giàu chất sắt và các loại khoáng chất, kết hợp với địa hình dốc tự nhiên giúp khả năng thoát nước tối ưu. Nông dân tận dụng triệt để các đặc tính này để gieo trồng khoai tây, hành lá, bông cải xanh với hương vị đậm đà vượt trội so với các vùng khác.
Đặc biệt, Unzen còn là cái nôi của làn sóng hồi sinh các giống cây trồng cổ xưa. Câu chuyện bắt đầu từ năm 2002, khi “Unzen kobu takana” – một loại rau cải lá giòn dùng để muối chua tưởng chừng đã tuyệt chủng sau Thế chiến thứ hai do sự lấn lướt của các giống cao sản, đã bất ngờ được tìm thấy mọc hoang trên mảnh đất cũ ở Unzen. Nhóm nông dân địa phương đã kiên trì nhân giống, từ đây thổi bùng lên phong trào bảo tồn nông sản nguyên bản.
Nhờ cuộc cách mạng xanh này, suốt những năm qua, hàng loạt đầu bếp tài hoa và các nông dân trẻ từ khắp nơi, bao gồm cả Tokyo như ông Okutsu Chikashi, người sáng lập ra chợ Taneto, đã di cư về Unzen, biến nơi đây thành địa phương canh tác nông nghiệp bền vững. “Các giống cây địa phương mang hương vị đậm đà và mùi thơm nồng nàn rất riêng. Chúng hội tụ đầy đủ những đặc điểm tự nhiên thuần khiết nhất của Unzen”, ông Okutsu đúc kết.
Bếp ăn núi lửa
Để thưởng thức trọn vẹn sản vật Unzen theo cách bản địa, du khách nên di chuyển đến Obama, một thị trấn suối nước nóng cổ kính nằm sát bờ biển. Tại nhà trọ kiểu Nhật (ryokan) truyền thống có tên Yuyado Jyo-kiya, ngay trước lối vào là 11 nồi hấp bằng đá khổng lồ, quanh năm bốc khói trắng xóa. Đây là hệ thống hầm hấp tận dụng trực tiếp nguồn suối khoáng nóng tự nhiên có nhiệt độ chạm ngưỡng 100 độ C.
Quy trình “chế biến” vô cùng nguyên sơ. Người ta thả củ cải vừa mua từ chợ Taneto vào nồi hấp bằng tre, đậy nắp và chờ đợi trong 30 phút. Khi cắn, miếng củ cải chín mềm tan ngay trong miệng, mang đến vị ngọt đậm đà tự nhiên.
Điều kỳ diệu nằm ở chỗ: nước suối nóng tại Obama có chứa hàm lượng clorua tự nhiên cao, nên hơi nước bốc lên đã tự động nêm nếm cho rau củ vị mặn nhẹ tinh tế, làm tôn lên hương vị gốc của món ăn mà không cần đến bất kỳ gia vị nhân tạo nào.
“Những phước lành tinh túy nhất của núi lửa đã được cô đọng hoàn hảo trong các món ăn được nấu bằng hơi khoáng ở đây”, ông Yamashita Koki, chủ sở hữu ryokan Jyo-kiya, mỉm cười nói.
Phát triển kinh tế du lịch
Bên cạnh cuộc cách mạng ẩm thực, tài nguyên núi lửa vẫn tiếp tục giữ vững vị thế là thỏi nam châm hút khách du lịch đến với Nagasaki. Nằm ở độ cao khoảng 700 mét so với mực nước biển, thị trấn nghỉ dưỡng suối nước nóng Unzen sở hữu khí hậu quanh năm mát mẻ, trở thành điểm trốn nóng lý tưởng trong những tháng hè oi ả.
Một trong những trải nghiệm không thể bỏ qua là tour khám phá Unzen Jigoku (Địa ngục Unzen). Đây là khu vực hoang sơ với các hố bùn sôi sục, hơi nước và mùi lưu huỳnh đặc trưng bao phủ không gian. Khi màn đêm buông xuống, du khách sẽ được trải nghiệm cảm giác rùng rợn, nhưng đầy kích thích khi cầm đèn lồng bước đi trong màn sương, lắng nghe hướng dẫn viên kể về các câu chuyện dân gian cổ xưa, những bi kịch lịch sử và các quái vật yokai trong truyền thuyết Nhật Bản.
Nằm ở góc tây bắc của bán đảo Shimabara, hành trình đến với Obama – thiên đường ẩm thực và khoáng nóng Unzen – giờ đây khá thuận tiện, chỉ mất khoảng một giờ đi ô tô hoặc xe buýt từ ga JR Isahaya. Hoặc chọn cách di chuyển lãng mạn hơn là bắt phà băng qua biển Ariake từ tỉnh Kumamoto lân cận.
Biết cách biến hiểm họa thiên tai thành món quà của tạo hóa, người dân Nagasaki đang tạo nên một hình mẫu kinh tế du lịch độc đáo: nơi con người sống hòa hợp, tôn trọng và nâng tầm những giá trị hoang sơ nhất của lòng đất.