Trước những rủi ro ngày càng tăng từ thiên tai và thảm họa địa chấn, Chính phủ Nhật Bản mới đây đã chính thức thông qua kế hoạch lập pháp mang tính lịch sử nhằm thành lập một “Thủ đô thứ hai” (Thủ đô dự phòng). Dự án nhằm đảm bảo bộ máy chính quyền trung ương và các chức năng vận hành quốc gia vẫn duy trì liên tục ngay cả khi vùng thủ đô Tokyo gặp sự cố nghiêm trọng
Hồi cuối tháng 7, dự luật về việc thành lập trung tâm hành chính dự phòng cho quốc gia đã được đưa ra bỏ phiếu tại phiên họp toàn thể của Thượng viện Nhật Bản và chính thức được thông qua với tỷ lệ vô cùng sít sao: 123 phiếu thuận và 121 phiếu chống.
Dự luật nhận được sự đồng thuận từ đảng cầm quyền Dân chủ Tự do (LDP) cùng đối tác liên minh là đảng Đổi mới Nhật Bản (JIP) và một số lực lượng liên minh khác. Ngược lại, Đảng Dân chủ Lập hiến Nhật Bản, Đảng Dân chủ Nhân dân (DPFP), Komeito, Sanseito, Đảng Cộng sản Nhật Bản (JCP), Reiwa Shinsengumi, Đảng Dân chủ Xã hội (SDP) và Đảng Bảo thủ Nhật Bản (CPJ) đã bỏ phiếu chống.
Các đảng đối lập cho rằng đề xuất này mang tính vội vàng, tốn kém ngân sách và ẩn chứa nhiều động cơ chính trị. Đồng thời bày tỏ quan ngại sâu sắc việc vận hành song song hai trung tâm hành chính có thể gây ra sự chồng chéo, rối loạn trong quản lý và làm chậm trễ quá trình đưa ra quyết định khẩn cấp khi thảm họa thực sự xảy ra.
Cuộc đua trở thành “Thủ đô thứ hai”
Ngay sau khi dự luật được thông qua, câu hỏi lớn nhất được đặt ra là: Đâu sẽ là địa điểm được chọn để gánh vác vai trò thủ đô dự phòng của Nhật Bản?
Thống đốc các tỉnh Aichi, Fukuoka và Osaka đã ngay lập tức lên tiếng khẳng định năng lực của địa phương mình. Ông Omura Hideaki, Thống đốc Aichi khẳng định: “Tỉnh Aichi và thành phố Nagoya sở hữu đầy đủ mọi hạ tầng và chức năng cần thiết để đóng vai trò là thủ đô thứ hai. Chúng tôi là địa phương đầu tiên trong cả nước chính thức nộp đơn xin đăng cai”.
Không kém cạnh, ông Seitaro Hattori, Thống đốc Fukuoka, tuyên bố sẽ huy động toàn bộ sức mạnh vùng: “Chúng tôi hướng tới việc được chỉ định dưới danh nghĩa ‘Toàn bộ Fukuoka’ thông qua sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp”.
Trong khi đó, ứng cử viên nặng ký nhất là Osaka, trung tâm vùng Kansai. Nhờ quy mô nền kinh tế, tầm quan trọng chiến lược và hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại sẵn có của vùng đô thị lớn thứ hai Nhật Bản, Osaka được xem là ứng cử viên hàng đầu. Ông Yoshimura Hirofumi, Thống đốc Osaka, đồng thời là lãnh đạo Đảng Đổi mới Nhật Bản (JIP) đã đề xuất kế hoạch tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về sáng kiến thành lập thủ đô Osaka cùng ngày với cuộc bầu cử Thống đốc vào mùa xuân năm sau để tối ưu hóa sự ủng hộ của cử tri.
Những thách thức lớn đối với vị thế dẫn đầu của Osaka
Mặc dù Osaka nắm giữ nhiều lợi thế vượt trội, nỗ lực đăng cai của địa phương này lại gặp phải những rào cản và mâu thuẫn nội tại rất lớn.
Một đánh giá địa chấn mới nhất từ Chính phủ cảnh báo rằng nếu một trận siêu động đất xảy ra tại rãnh Nankai, khoảng một phần ba diện tích đất liền của Osaka có nguy cơ bị ngập lụt nghiêm trọng. Điều này đặt ra dấu hỏi lớn về tính an toàn và độ tin cậy của Osaka khi chính thành phố này cũng nằm trong vùng đe dọa của cùng loại thảm họa mà Chính phủ Nhật đang tìm cách phòng ngừa.
Bên cạnh đó, Osaka đang phải vật lộn với tình trạng suy giảm đà tăng trưởng kinh tế kéo dài, ghi nhận làn sóng chuyển dịch trụ sở của các doanh nghiệp ra khỏi địa phương trong suốt 44 năm liên tiếp.
Tính đến thời điểm hiện tại, Chính phủ Nhật Bản vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng về địa điểm đặt thủ đô thứ hai. Vì thế, cuộc tranh luận dự kiến sẽ còn tiếp diễn gay gắt trên nghị trường lẫn trên các phương tiện truyền thông.
Vượt ra ngoài khía cạnh lựa chọn địa lý, sáng kiến này phản ánh một thách thức có tính lịch sử đối với Nhật Bản: Làm thế nào để từng bước tái cấu trúc và giải tỏa sự tập trung quá mức về quyền lực chính trị, tài chính và kinh tế tại vùng đô thị Tokyo. Thành công của dự án “Thủ đô thứ hai” sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào việc liệu trung tâm hành chính mới có thực sự đủ sức mạnh, sự kiên cường và khả năng vận hành trơn tru để gánh vác vận mệnh quốc gia trong những thời khắc khủng hoảng nhất hay không.