Mùa hè 2026 tại Nhật Bản được dự báo sẽ là một trong những khoảng thời gian khắc nghiệt nhất mà người dân nước này từng phải gánh chịu. Theo nhận định của GS Tachibana Yoshihiro, chuyên gia khí tượng học danh tiếng tại Đại học Mie, nhiệt độ hoàn toàn có khả năng chạm mốc hoặc vượt qua ngưỡng cực đoan 40°C tại nhiều khu vực trên khắp cả nước.
Dự báo đáng ngại này xuất hiện ngay trong bối cảnh hiện tượng El Niño đang hình thành và hoạt động mạnh mẽ tại khu vực Thái Bình Dương. Điểm bất thường nằm ở chỗ, theo quy luật khí hậu nhiều năm, El Niño thường là tác nhân mang lại thời tiết mát mẻ và dễ chịu hơn cho Nhật Bản. Tuy nhiên, các dữ liệu thực tế của năm nay đang chứng minh điều ngược lại khi nhiệt độ bề mặt nước biển quanh khu vực Philippines vẫn duy trì ở mức ấm áp bất thường, một hệ quả rõ nét của quá trình nóng lên toàn cầu.
Để hiểu được sự dị thường của thời tiết năm nay, cần nhìn lại quy luật vận hành truyền thống của El Niño theo định nghĩa từ Cơ quan Khí tượng Nhật Bản. El Niño xảy ra khi nhiệt độ bề mặt biển ở phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới (vùng biển ngoài khơi Peru) tăng cao hơn ít nhất 0,5°C so với mức trung bình và kéo dài liên tục từ 6 tháng trở lên. Khi gió mậu dịch thổi từ phía đông qua Thái Bình Dương bị suy yếu, dòng nước ấm tích tụ gần Philippines sẽ dịch chuyển dần về phía đông hướng sang Nam Mỹ. Hệ quả là vùng biển phía tây Thái Bình Dương bị bao phủ bởi dòng nước lạnh hơn.
Vùng nước lạnh xung quanh Philippines sẽ làm suy yếu các luồng khí nóng bốc lên, từ đó giảm mật độ hình thành mây. Điều này gián tiếp làm suy yếu hệ thống áp cao Thái Bình Dương ở phía đông Nhật Bản, ngăn không cho khối khí nóng này mở rộng tầm ảnh hưởng sang đảo quốc, mang lại một mùa hè mát mẻ, nhiều mưa rào.
Dù Cơ quan Khí tượng Nhật Bản xác nhận El Niño đã chính thức xuất hiện từ mùa xuân và sẽ kéo dài đến hết mùa thu, nhưng kịch bản thời tiết ôn hòa kể trên gần như chắc chắn sẽ bị phá vỡ.
Siêu El Niño và kịch bản nắng nóng cực đoan
Giáo sư Tachibana chỉ ra rằng, nhiệt độ bề mặt biển xung quanh Philippines vốn phải giảm xuống theo đúng chu kỳ El Niño thì năm nay vẫn tiếp tục nóng ấm ở mức kỷ lục.
Sự bất thường này hoạt động như một động cơ nhiệt mạnh mẽ. Nước biển ấm bốc hơi mạnh, tạo ra các luồng không khí đi lên vô cùng dữ dội tại khu vực Đông Nam Á. Các luồng khí này sau đó di chuyển và nén xuống tại khu vực xung quanh Nhật Bản, trực tiếp gia cố và làm mạnh thêm hệ thống áp cao Thái Bình Dương. Khối áp cao khổng lồ này sẽ mở rộng diện tích, bao trùm toàn bộ nước Nhật và giữ nhiệt độ mặt đất ở mức cực kỳ cao trong nhiều tuần liên tiếp.
Tệ hơn nữa, nếu nhiệt độ bề mặt nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới tăng vượt mức trung bình trên 2°C, hiện tượng này sẽ chính thức nâng cấp thành Siêu El Niño. Đây là trạng thái cực đoan nhất của El Niño, có đủ khả năng đảo lộn và tàn phá toàn bộ các mô hình thời tiết toàn cầu.
Trước những biến động khó lường của thiên nhiên, Giáo sư Tachibana đưa ra lời cảnh báo người dân Nhật Bản cần chuẩn bị sẵn sàng các phương án ứng phó khẩn cấp với các đợt thiên tai nắng nóng ở mức độ chưa từng có trong lịch sử, với những chuỗi ngày nắng nóng cực hạn kéo dài liên tục, xảy ra diện rộng trên phạm vi toàn quốc.