Ngày 12/5, Tòa án Tokyo đã bác bỏ đơn xin nhập tịch của một người tị nạn châu Phi, người này muốn lật ngược quyết định của chính phủ về việc từ chối đơn xin nhập tịch trong cả hai lần nộp đơn, với lý do người này không đáp ứng được yêu cầu tiếng Nhật cơ bản.
Phán quyết được đưa ra trong bối cảnh Nhật Bản thắt chặt các yêu cầu nhập tịch, tăng thời gian cư trú cần thiết từ 5 năm lên 10 năm, ngang bằng với yêu cầu xin visa vĩnh trú.
Thẩm phán Okada Yukito, chủ tọa phiên tòa cho biết, Bộ trưởng Bộ Tư pháp có quyền quyết định cấp quốc tịch cho người nước ngoài dựa trên bối cảnh chính trị và xã hội. “Không thể nói rằng Bộ trưởng Tư pháp đã lạm dụng quyền hạn trong trường hợp này, khi xét đến trình độ tiếng Nhật của nguyên đơn”, ông nói.
Nguyên đơn là một người đàn ông khoảng 40 tuổi đến từ châu Phi, đã rời bỏ quê nhà từ tháng 10/2013, ghi danh vào chương trình tiến sĩ tại Đại học Waseda, nhận bằng tiến sĩ về quan hệ quốc tế. Đến tháng 10/2015, được cấp visa tị nạn tại Nhật Bản.
Luật sư của nguyên đơn yêu cầu không tiết lộ tên, tuổi và quốc tịch của người này vì lý do bảo mật. Nguyên đơn yêu cầu hủy bỏ hai quyết định từ chối đơn xin quốc tịch Nhật Bản vào tháng 5/2018 và tháng 1/2021, cũng như yêu cầu bồi thường 3,3 triệu yên. Năm 2024, ông tiếp tục nộp đơn xin quốc tịch nhưng đều bị từ chối. Theo quy định hiện hành, Bộ Tư pháp không thông báo lý do từ chối đơn xin nhập quốc tịch.
Nguyên đơn cho rằng, vì không có quốc tịch Nhật Bản, nên anh ta không có hộ chiếu, thay vào đó phải dựa vào giấy tờ đi lại dành cho người tị nạn. Điều này gây khó khăn trong quá trình xin việc, đi du lịch nước ngoài hoặc tham dự các hội nghị học thuật ở nước ngoài. Ngoài ra cũng gặp khó khăn trong việc mở tài khoản ngân hàng, ký hợp đồng điện thoại và thẻ tín dụng.
Các luật sư của nguyên đơn lập luận rằng, việc bị từ chối nhập quốc tịch Nhật Bản đã vi phạm các nghĩa vụ của Nhật Bản được quy định trong Điều 34 của Công ước Liên hợp quốc về người tị nạn, trong đó kêu gọi các quốc gia ký kết tạo điều kiện “ở mức tối đa có thể” cho việc nhập tịch của người tị nạn.
Trong khi đó, một điểm mấu chốt trong phiên tòa là người xin nhập quốc tịch cần thông thạo tiếng Nhật đến một mức nào đó. Theo hướng dẫn hiện hành của Bộ Tư pháp, người xin nhập quốc tịch phải có trình độ tiếng Nhật đủ để “hòa nhập vào xã hội Nhật Bản”. Trong phiên tòa, đại diện cơ quan chính phủ khẳng định nguyên đơn không có khả năng đọc và viết tiếng Nhật cần thiết để được cấp quốc tịch Nhật Bản.
Theo thẩm phán Okada, vào thời điểm nguyên đơn nộp đơn xin quốc tịch lần thứ hai, vẫn không thể viết được các ký tự hiragana và katakana cơ bản, mặc dù đã sống 9 năm tại Nhật. Vị thẩm phán cho rằng, quyết định bác đơn xin nhập quốc tịch là hợp pháp, mặc dù khả năng nói tiếng Nhật của nguyên đơn đủ tốt nhưng khả năng viết không đáp ứng “trình độ tiếng Nhật đủ để sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày”.
Tuy nhiên, Suzuki Masako, một trong những luật sư của nguyên đơn cho rằng, khả năng thông thạo tiếng Nhật không nằm trong danh sách các yêu cầu theo luật định để nhập quốc tịch.
“Đây là một quy định hiệu quả do chính phủ ban hành để chứng minh người nước ngoài đã ‘hòa nhập vào xã hội Nhật Bản’. Tuy nhiên, vấn đề chính là cách chính phủ tự do lựa chọn diễn giải ý nghĩa của việc hòa nhập vào xã hội. Chính phủ thực chất đang thay đổi cách giải thích luật mà không sửa đổi chính điều luật đó”, bà Suzuki lập luận. Bà cùng nhóm pháp lý sẽ thảo luận với nguyên đơn về việc có nên kháng cáo vụ án lên tòa án cấp cao hơn hay không.