Từ tháng 7 hàng năm, thành phố Kyoto cổ kính lại rộn rã trong âm thanh “kon chiki chin” đặc trưng của làn điệu Gion Bayashi. Trong số hàng chục chiếc xe rước nguy nga diễu hành qua các con phố, sự trở lại của kiệu Takayama (Takayama-machi) được xem là một kỳ tích.
Bi kịch lịch sử của kiệu cổ Takayama
Chiếc kiệu Takayama vốn có lịch sử lâu đời, tồn tại từ trước Chiến tranh Onin (1467) và từng là một phần không thể thiếu trong không gian văn hóa của Kyoto.
Năm 1826, một trận mưa lớn dữ dội đã làm hư hại nghiêm trọng cấu trúc chiếc kiệu. Kể từ năm 1827, Takayama trở thành một “kiệu nghỉ” (Yasumi-yama) và rút khỏi các cuộc diễu hành. Đến sự kiện Kinmon năm 1864, một trận hỏa hoạn tàn khốc khác đã thiêu rụi gần như toàn bộ phần khung còn lại của chiếc kiệu. Suốt gần 2 thế kỷ, hình ảnh chiếc kiệu Takayama kiêu hãnh diễu hành trong đợt lễ rước Ato Matsuri chỉ còn tồn tại trong những trang ký ức và sử sách cổ.
Năm 2012, ông Yamada Junji cùng những người yêu văn hóa Kyoto đã thành lập một nhóm nghiên cứu với quyết tâm phục dựng lại kiệu Takayama. Ông Nishimura Kengo, người từng có hàng chục năm gắn bó với nhạc cụ truyền thống tại kiệu Kitakannon-yama, đã nhanh chóng gia nhập và mời thêm 7 người bạn học cũ để thành lập dàn nhạc vào năm 2014. Khởi đầu này không hề dễ dàng.
Ngoại trừ ông Nishimura, toàn bộ các thành viên trong nhóm đều là những người chưa từng chơi nhạc cụ. Vì không còn bất kỳ ghi chép hay bản nhạc nào của kiệu Takayama còn lưu giữ được, cả nhóm phải bắt đầu bằng việc học thuộc và sao chép giai điệu từ xe rước Kitakannon-yama. Mỗi thành viên cũng tự đóng góp 10.000 Yên để mua sáo. Đồng thời nhóm phải đi mượn cồng và trống từ các khu phố lân cận. Để có không gian luyện tập, họ dắt nhau vào từng phòng hát karaoke để tập thổi sáo, đánh trống.
Khó khăn không kể hết, có người tỏ ra lo lắng và bất an. Nhưng ông Yoshida Kojiro (lãnh đạo đoàn Kitakannon-yama) đã liên tục truyền lửa: “Nếu chúng ta không làm, ai sẽ làm?”. Lời thúc giục ấy đã trở thành động lực để ông Nishimura quyết định rời khỏi nhóm nhạc cũ, dồn toàn bộ tâm huyết thành lập Hội bảo tồn xe rước Takayama vào năm 2015.
Sáng tạo giai điệu riêng
Không dừng lại ở việc sao chép, ông Nishimura cùng các cộng sự quyết tâm sáng tạo nên thứ âm thanh mang bản sắc độc nhất cho kiệu Takayama.
Dựa trên nền tảng nhạc Kitakannon-yama, nhóm đã cải biên các giai điệu sáo, thêm vào những quãng nghỉ và biến tấu âm vực. Họ tích cực nhận lời biểu diễn tại các trường học và sự kiện cộng đồng để liên tục thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện âm sắc.
Để tránh màn trình diễn bị gượng gạo và máy móc, Nishimura hạn chế tối đa việc đưa bản nhạc giấy cho các học trò trẻ tuổi. Ông khuyến khích các em lắng nghe, cảm nhận nhịp điệu bằng phản xạ tự nhiên và cả trái tim, đúng như cách ông đã học được từ khi mới 10 tuổi.
Sau gần hai thế kỷ chờ đợi, vào năm 2022, xe rước Takayama đã chính thức tái xuất trong cuộc diễu hành Lễ hội Gion trước sự kinh ngạc và xúc động của hàng triệu người dân Kyoto. Không chỉ làm sống lại một di sản đã mất, sự kiện còn truyền cảm hứng mạnh mẽ cho thế hệ trẻ. Ánh mắt tự hào và nụ cười rạng rỡ của các nhạc công trên xe rước đã thu hút thêm nhiều em nhỏ tìm đến xin gia nhập.
Từ nhóm 8 người ban đầu, dàn nhạc hiện nay đã phát triển lên gần 70 thành viên. Kho tàng biểu diễn của nhóm đã đạt gần 50 tác phẩm lớn nhỏ, đảm bảo cho kiệu Takayama có một đời sống âm nhạc vô cùng phong phú.
“Chúng tôi đang đặt những viên gạch đầu tiên để bảo tồn âm nhạc của xe rước Takayama cho tương lai 100 năm hay 200 năm nữa”, ông Nishimura tự hào nói.