Sự chuyển mình của văn hóa cưới hỏi qua các thời kỳ
Đám cưới tại Nhật Bản ngày nay là một sự kiện được tổ chức chu đáo, thường chia làm hai phần rõ rệt: phần nghi lễ chính thức trang trọng dành riêng cho gia đình, người thân thiết và phần tiệc chiêu đãi hoành tráng dành cho bạn bè, đồng nghiệp.
Thế nhưng, ít ai biết rằng phong cách đám cưới hiện đại của Nhật Bản được cải biến qua các giai đoạn khác nhau.
- Thời kỳ trước những năm 1870: Đám cưới thuần túy là sự kiện gia đình riêng tư, không mang yếu tố tôn giáo. Buổi lễ do trưởng làng hoặc người đứng đầu gia tộc chủ trì tại nhà trai, nhằm thông báo với cộng đồng về sự thay đổi hôn nhân của hai cá nhân.
- Bước ngoặt năm 1900: Lễ cưới Thần đạo (Shinto) chính thức ra đời và phổ biến sau đám cưới hoàng gia của Thái tử (sau này là Hoàng đế Taisho) tại đền Tokyo Daijingu. Nghi lễ này được mô phỏng theo trường phái nghi thức samurai Ogasawara cổ xưa. Nghi thức uống rượu sake giao bôi sansankudo (cô dâu chú rể lần lượt nhấp 3 ngụm rượu từ 3 chiếc chén có kích thước khác nhau) vẫn được giữ gìn nguyên vẹn đến ngày nay. Sau đám cưới, việc Thái tử cùng Công chúa đi viếng đền Ise và các lăng mộ hoàng gia cũng chính là nguồn gốc của văn hóa đi tuần trăng mật của người Nhật hiện đại.
- Thời kỳ hậu Thế chiến II: Lễ cưới tại nhà nguyện theo phong cách Cơ đốc giáo phương Tây du nhập, nhanh chóng trở thành lựa chọn phổ biến nhất. Bên cạnh đó, các lễ cưới không theo tôn giáo (Jinjisukei), nơi cặp đôi tự do thề nguyện trước sự chứng kiến của người thân, cũng ngày càng được ưa chuộng nhờ tính linh hoạt, cho phép tổ chức hôn lễ và tiệc chiêu đãi tại cùng một địa điểm.
Ý nghĩa đằng sau trang phục cưới truyền thống
Trang phục cưới truyền thống của Nhật Bản có nguồn gốc từ thời Muromachi (1333–1568), mang những triết lý nhân sinh vô sâu sắc.
- Chú rể: Mặc bộ lễ phục trang trọng nhất gồm áo khoác haori màu đen thêu huy hiệu gia tộc (kamon), kết hợp với quần ống rộng hakama sọc đen trắng. Sắc đen đại diện cho sự nghiêm túc, vững chãi của người đàn ông, bởi đây là màu sắc nguyên bản, không bị pha tạp hay nhuộm chồng bởi bất kỳ màu nào khác.
- Cô dâu: Khoác lên mình bộ Kimono trắng tinh khôi được gọi là Shiromuku. Màu trắng biểu thị cho sự thanh khiết, tượng trưng cho sự tái sinh của người con gái khi rời bỏ gia đình cha mẹ đẻ, sẵn sàng nhuộm lên mình “màu sắc” của gia tộc nhà chồng mà cô sắp gắn bó trọn đời.
Kotodama và những điều kiêng kỵ
Người Nhật tin vào Kotodama (thiệp chúc mừng đám cưới), bởi quan niệm cổ xưa cho rằng lời nói có sức mạnh vô hình tác động trực tiếp đến vận mệnh con người. Do đó, khi nhận được thiệp mời đám cưới và viết thư phản hồi, khách mời cần tuyệt đối tránh các nhóm từ sau:
- Từ ngữ gợi sự chia lìa (Imikotoba): Wakare (chia ly), owari (kết thúc), kiru (cắt), hanareru (chia lìa).
- Từ láy gợi sự lặp lại (Kasanekotoba): Hi-bi (ngày ngày), masu-masu (ngày càng), iyo-iyo (cuối cùng). Những từ lặp lại này vô tình ngụ ý về một cuộc hôn nhân thứ hai, ám chỉ sự đổ vỡ và tái hôn, điều cực kỳ tối kỵ trong đám cưới.
Quy tắc phục trang dành cho khách tham dự
Để thể hiện sự tôn trọng đối với chủ nhân buổi tiệc và không đẩy mình vào những tình huống khó xử, khách mời cần tuân thủ các quy tắc trang phục khắt khe sau:
- Không làm lu mờ cô dâu: Khách nữ tuyệt đối không mặc váy màu trắng hoặc đeo các phụ kiện, trang sức quá cầu kỳ, bắt mắt lấn át nhân vật chính.
- Nói không với trang phục tang lễ: Tránh đeo cà vạt đen (đối với nam), hoặc mặc nguyên cây đồ đen kèm tất đen (đối với nữ). Sự kết hợp này thường chỉ xuất hiện tại các đám tang ở Nhật.
- Tránh họa tiết muông thú: Không mặc trang phục có họa tiết da báo, da rắn hoặc các phụ kiện bằng lông thú, da động vật. Theo quan niệm Phật giáo, những chất liệu này gợi liên tưởng đến việc tước đoạt sinh mạng (sát sinh), mang lại điềm gở cho cặp đôi mới cưới.
- Thận trọng với trang phục truyền thống: Khách nước ngoài không nên tự ý mặc Kimono đi dự tiệc, trừ khi có sự đồng ý trước của cô dâu, chú rể. Việc mặc Kimono đúng chuẩn rất phức tạp và đòi hỏi nhiều quy tắc phối đồ nghiêm ngặt mà người ngoài đạo rất dễ mắc lỗi.
Tiền mừng Shugi và nét văn hóa Hikidemono
Khác với trước đây thường tặng hiện vật, ngày nay người Nhật chuộng tặng tiền mừng cưới (gọi là Shugi), đặt trong những chiếc phong bao thắt dây lụa mizuhiki được thiết kế tinh xảo.
- Giá trị tiền mừng: Thông thường, bạn bè và đồng nghiệp sẽ mừng số tiền từ 30.000 đến 50.000 yên. Người thân trong gia đình sẽ mừng con số cao hơn. Lưu ý, số tiền mừng luôn là số lẻ để tránh việc số tiền dễ dàng bị chia đôi, ngụ ý cho sự rạn nứt của cặp đôi.
- Quà cảm ơn Hikidemono: Khi ra về, khách mời thường nhận được một túi quà cảm ơn từ cô dâu chú rể gọi là Hikidemono. Tục lệ này xuất phát từ việc người xưa thường chia phần cá tráp hoặc tôm hùm chưa dùng hết trong tiệc cho khách mang về. Ngày nay, Hikidemono thường là một cuốn catalog để khách tự chọn món quà gia dụng mình thích, đi kèm với hikigashi (bánh bao hấp đỏ trắng hoặc bánh ngọt may mắn). Quà tặng này là tấm lòng sẻ chia hạnh phúc, vì vậy khách mời không nên so đo giá trị của gói quà với số tiền Shugi đã mừng trước đó.