Hôm 3/8, Cảnh sát Tokyo đã bắt giữ một nam giới 32 tuổi, cư trú tại thành phố Himeji (tỉnh Hyogo). Các nhà điều tra xác định nghi phạm đã tạo ra khoảng 300 hình ảnh khỏa thân giả mạo từ công nghệ AI và phát tán khoảng một phần ba trong số đó trên mạng xã hội. Nhiều bức ảnh được làm theo yêu cầu của một thành viên 17 tuổi trong cùng nhóm mạng xã hội (đối tượng này cũng đã bị chuyển giao cho cơ quan công tố).
Danh sách nạn nhân bao gồm cả các bé gái vị thành niên (một số em chỉ mới 12 tuổi) cho đến những phụ nữ đã ngoài 40 tuổi. Bức ảnh gốc được dùng để cắt ghép hình ảnh deepfake của một vận động viên 40 tuổi thực chất được chụp từ khi cô mới là học sinh lớp 7.
Tại cơ quan điều tra, nghi phạm thản nhiên khai nhận động cơ thực hiện hành vi: “Tôi cảm thấy hạnh phúc vì có thể làm cho mọi người hạnh phúc”.
Áp dụng điều luật cũ cho tội phạm công nghệ mới
Điểm mấu chốt khiến vụ án trở thành tâm điểm tranh luận pháp lý không nằm ở bản thân nghi phạm, mà ở cách cơ quan tố tụng khép tội. Do Nhật Bản hoàn toàn thiếu các văn bản quy phạm pháp luật chuyên biệt dành riêng cho tội danh tạo ra ảnh deepfake khiêu dâm, các công tố viên đã phải tách vụ án ra để xử lý theo nhiều tội danh hiện hành khác nhau.
1. Áp dụng tội Phỉ báng đối với nạn nhân trưởng thành
Đối với trường hợp nạn nhân ngoài 40 tuổi, bên công tố buộc phải luận tội tội Phỉ báng (Defamation). Đây vốn là điều luật nhằm bảo vệ danh dự nạn nhân, không hề liên quan trực tiếp đến nội dung khiêu dâm hay công nghệ deepfake. Tội danh này chỉ đơn thuần được sử dụng như một công cụ pháp lý duy nhất để xử lý hành vi gây tổn hại đến uy tín và danh dự cá nhân.
2. Áp dụng Luật Khiêu dâm Trẻ em đối với nạn nhân vị thành niên
Đối với các nạn nhân nhỏ tuổi, vụ việc được khép vào khung xử lý của Luật về Khiêu dâm Trẻ em. Mặc dù đạo luật này ra đời trước khi công nghệ AI tạo sinh xuất hiện, nhưng gần đây nó ngày càng được mở rộng phạm vi áp dụng đối với các sản phẩm AI. Hồi tháng 6 vừa qua, một tòa án ở Nagoya đã tuyên bản án đầu tiên tại Nhật Bản về tội sở hữu hình ảnh khiêu dâm trẻ em do AI tạo ra đối với một cựu giáo viên tiểu học.
Thế nhưng, cả hai đạo luật nêu trên đều không hình sự hóa hành vi “tạo ra” hình ảnh deepfake khiêu dâm. Thay vào đó, việc xử lý hoàn toàn phụ thuộc vào danh tính nạn nhân (là người lớn hay trẻ em) và mục đích sử dụng hình ảnh đó (phát tán hay xúc phạm).
Bộ Tư pháp Nhật Bản xác nhận rằng các hình ảnh AI mô phỏng trẻ em thực tế có thể được quy vào tội khiêu dâm trẻ em. Tuy nhiên, ngoài bối cảnh trẻ em, các công tố viên không có công cụ pháp lý trực tiếp để xử lý các hành vi deepfake thông thường.
Sự thay đổi đáng chú ý nhất hiện nay mới chỉ dừng lại ở cấp địa phương. Tỉnh Tottori đã trở thành địa phương đầu tiên áp dụng sắc lệnh phạt tiền những cư dân tạo ra hoặc phát tán hình ảnh trẻ em thực tế bị chỉnh sửa bằng AI. Quy định có hiệu lực từ tháng 7/2026. Ở quy mô quốc gia, Nhật Bản vẫn chưa có một đạo luật riêng biệt coi deepfake khiêu dâm là tội danh như cách Hàn Quốc đang áp dụng.
Những rào cản và thách thức trong việc bảo vệ nạn nhân
Việc thiếu khung pháp lý chuyên biệt đang tạo ra nhiều trở ngại lớn cho cả cơ quan điều tra lẫn các nạn nhân.
Các cáo buộc phỉ báng thường đòi hỏi nạn nhân phải tự mình nộp đơn khiếu nại. Tuy nhiên, trên thực tế, các bức ảnh khỏa thân do AI tạo ra lại lan truyền chóng mặt trên internet từ rất lâu trước khi nạn nhân vô tình phát hiện ra.
Bên cạnh đó, phía các công tố viên phải chứng minh được rằng bức ảnh do AI tạo ra miêu tả một cá nhân trên thực tế có thể nhận dạng được. Đây được cho là rào cản pháp lý rất lớn, hoàn toàn tách biệt với việc chứng minh ai là người đã tạo ra hoặc chia sẻ bức ảnh đó.
Trong vòng một năm qua, Nhật Bản đã ghi nhận hàng loạt vụ bắt giữ liên quan đến deepfake, từ vụ án một người đàn ông bán hơn 500.000 ảnh khiêu dâm bằng AI của người nổi tiếng, cho đến vụ việc tạo ra ảnh giả mạo của 260 nữ nghệ sĩ. Mỗi vụ án lại được xử lý theo một cơ sở pháp lý khác nhau, phản ánh thực tế rõ ràng: trong khi công nghệ AI đang phát triển với tốc độ vũ bão, hệ thống pháp luật của Nhật Bản vẫn đang phải gồng mình vá víu bằng những quy định vốn được viết ra cho một thời đại hoàn toàn khác.