Nhận diện khuôn mặt từ lâu đã trở thành thủ tục quen thuộc tại sân bay, ngân hàng hay các cơ quan an ninh. Thế nhưng, công nghệ kiểm soát sinh trắc học giờ đây xuất hiện ở một nơi ít ai ngờ tới: các cửa hàng bán thẻ bài Pokémon tại Nhật Bản.
Từ ngày 24/7, bất kỳ khách hàng nào từ 6 tuổi trở lên khi muốn vào các cửa hàng thẻ bài Pokémon đều bắt buộc phải trải qua quy trình quét khuôn mặt tại cửa. Chính sách này áp dụng cho toàn bộ khách tham quan, ngay cả với những người chỉ có nhu cầu vào xem hàng.
Hệ thống camera nhận diện sẽ tự động đối soát dữ liệu để kiểm tra xem khách hàng đã từng vào cửa hàng, hoặc đã nhận vé thứ tự (seiriken) trong ngày hay chưa. Nếu phát hiện khách đã từng ghé thăm, nhân viên có quyền từ chối cho phép vào lại. Ngay cả khi khách hàng chỉ tạm thời rời khỏi cửa hàng trong thời gian ngắn để đi vệ sinh cũng bắt buộc phải thông báo trước với nhân viên. Nếu không báo trước, hệ thống quét sinh trắc học sẽ ghi nhận lần quay lại của họ là lượt ghé thăm thứ hai và tự động từ chối.
Hiện tại, chính sách này được áp dụng tại các cửa hàng nhỏ chuyên kinh doanh thẻ bài giao dịch, chưa triển khai rộng rãi tại các Trung tâm Pokémon (Pokémon Center) quy mô lớn.
Lý do khiến các nhà bán lẻ phải viện đến giải pháp kiểm soát sinh trắc học xuất phát từ việc thẻ Pokémon hiện nay đã không còn đơn thuần là trò chơi của trẻ em, mà trở thành vật phẩm sưu tầm, xuất hiện một bộ phận đầu cơ thu mua và bán lại khiến nó thậm chí trở thành một loại tài sản tài chính có tính thanh khoản cao. Tính đến năm tài chính 2025, thị trường thẻ bài giao dịch nội địa Nhật Bản đạt giá trị khoảng 338 tỷ Yên, tăng gần gấp đôi so với 4 năm trước đó và chiếm tới một phần ba toàn bộ ngành công nghiệp đồ chơi Nhật Bản.
Thị trường mua đi bán lại (thị trường thứ cấp) phát triển mạnh đến mức các nghị sĩ thuộc Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền đã phải phối hợp với Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) để thành lập nhóm nghiên cứu, xem xét các hành vi đầu cơ, nạn hàng giả và nguy cơ các thẻ bài đắt giá bị sử dụng làm công cụ rửa tiền.
Về phía Tập đoàn Pokémon, công ty kỳ vọng hệ thống quét khuôn mặt là biện pháp phòng chống tội phạm và đảm bảo tuân thủ quy định mua bán. Tuy nhiên, trên thực tế, đây là hạ tầng kỹ thuật chống đầu cơ được thiết kế nhằm ngăn chặn các cá nhân hoặc tổ chức gom sạch hàng để bán lại ăn chênh lệch giá.
Kẽ hở pháp lý về dữ liệu
Việc triển khai công nghệ quét khuôn mặt không phải là quyết định bột phát, mà là bước gắt gao trong tiến trình siết chặt quản lý khách hàng của các nhà bán lẻ. Trước đó, một số đơn vị đã tiến hành một số biện pháp như giới hạn số lượng mua, tổ chức bốc thăm may mắn, bóc lớp màng nilon bọc ngoài hộp thẻ để hạ giá trị bán lại. Cửa hàng Bic Camera ở Ikebukuro còn từng gây xôn xao khi yêu cầu khách hàng phải vượt qua bài kiểm tra 15 câu hỏi về Pokémon mới được mua hàng. Ngoài ra, một số bên yêu cầu người mua xuất trình giấy tờ tùy thân khi mua online. Thậm chí, Công ty Pokémon còn lên kế hoạch khách hàng sẽ phải cung cấp thẻ My Number để xác minh người tham gia bốc thăm các sản phẩm kỷ niệm.
Dù Tập đoàn Pokémon tuyên bố dữ liệu khuôn mặt và lịch sử truy cập của khách hàng sẽ bị xóa “sau một khoảng thời gian nhất định”, nhưng không công bố thời gian cụ thể này là bao lâu. Theo luật bảo vệ thông tin cá nhân của Nhật Bản, doanh nghiệp chỉ cần “nỗ lực” xóa dữ liệu khi không còn cần thiết, chứ không bị bắt buộc bởi một thời hạn cố định. Vì vậy quy định mới về quản lý dữ liệu sinh trắc học khi mua thẻ bài Pokémon dù đã được phê duyệt nhưng vẫn chưa chính thức có hiệu lực.
Dù vậy, phản ứng của đa số người hâm mộ lại tương đối tích cực. Nhiều người cho rằng việc quét sinh trắc học hoàn toàn chấp nhận được nếu nó giúp sản phẩm được giữ trên kệ đúng giá và ngăn chặn những kẻ đầu cơ.