Ngựa – Sứ giả thiêng liêng
Con ngựa lần đầu tiên xuất hiện trong lịch sử Nhật Bản vào khoảng thế kỷ thứ V tại vùng Kyushu, sau khi được đưa từ lục địa châu Á qua. Ban đầu, chúng được sử dụng cho mục đích quân sự. Nhưng do số lượng ít nên chúng ít được đưa vào tham chiến. Tiếp đó, chúng được dùng trong nông nghiệp và vận chuyển. Sau này, ngựa được đưa vào các nghi lễ tôn giáo, tượng trưng cho quyền lực và sự giàu có. Các di chỉ khảo cổ còn phát hiện các đồ tùy táng như dây cương và tượng ngựa haniwa trong các mộ đá kofun.
Biên niên sử Nhật Bản (Shoku Nihongi) được biên soạn năm 797, có ghi rằng ngựa là loài vật linh thiêng được dâng lên các vị thần. Đến thời Heian (794–1185), những con ngựa được trang trí công phu được dùng trong các nghi thức cầu mưa thuận gió hóa, hoặc cầu thái bình thịnh trị.
Trong văn hóa Thần đạo, ngựa cũng được dâng lên như những sứ giả hoặc vật cưỡi của các vị thần. Theo thời gian, từ ngựa thật, người Nhật cổ xưa đã thay thế bằng tranh ngựa hoặc tượng gỗ ngựa. Phong tục viết lời cầu xin lên những tấm bảng gỗ Ema trang trí bằng hình ngựa cũng dần phổ biến. Cho đến nay, nhiều đền thờ liên quan đến loài vật này vẫn còn những bức tượng ngựa trong khuôn viên.
1. Đền Fujinomori (Kyoto)
Đền Fujinomori, ở Fushimi, Kyoto được thành lập vào năm 203 bởi hoàng hậu Jingu, người nổi tiếng với những chiến công quân sự. Sau này, Hoàng đế Kanmu (trị vì từ 781–806) chỉ định đền thờ này là nơi bảo hộ các tuyến đường phía nam của Kyoto, khi kinh đô được dời đến Heiankyo (Kyoto ngày nay).
Lễ hội tại đây có nghi thức rước kiệu samurai musha gyoretsu vào ngày 5/5 hàng năm. Sự kiện này được cho là nguồn gốc của búp bê gogatsu ningyo – búp bê bé trai mặc áo giáp thời trung cổ hoặc mũ giáp samurai, trưng bày trong nhà để kỷ niệm sự trưởng thành của các bé trai vào ngày shobu no sekku, nay là ngày lễ Quốc tế Thiếu nhi 5/5.
Từ thời Nara (710-794), em trai hoàng đế Kanmu đã đến đây cầu nguyện, sau đó đã ra trận và mang về thắng lợi. Đến thời Heian, trong lễ hội hàng năm, ngôi đền đã tiến hành nghi lễ Kakeuma tái hiện lại nghi lễ ra trận đó, với màn trình diễn các động tác nhào lộn của kỵ sĩ và nghi lễ cầu xin phước lành cải thiện kỹ năng cưỡi ngựa.
Những điển tích này đưa đền Fujinomori nổi tiếng trong giới đua ngựa. Giải đua ngựa Fujinomori Stakes tổ chức từ năm 1982, diễn ra tại trường đua Kyoto ở quận Fushimi, Kyoto. Chủ nhân của chú ngựa Tamamo Cross từng đến đền để tạ ơn chiến thắng trong giải đấu năm 1987, sau đó chú ngựa này tiếp tục giành chiến thắng cả hai giải Tennosho Emperor’s Cup mùa xuân và mùa thu năm 1988. Sự kiện này khiến dân gian càng tin vào việc ngôi đền mang đến may mắn cho những chú ngựa tham gia giải đấu.
Những lá bùa Ema được dâng tại đền thường là lời cầu nguyện cho sức khỏe của ngựa và mong muốn chiến thắng như đặt cược thắng, vượt qua kỳ thi tuyển sinh hoặc đạt kết quả tốt trong các cuộc thi, bầu cử.
2. Đền Komatsunagi (Tokyo)
Đền Komatsunagi được đặt tên theo một dã sử liên quan đến Minamoto no Yoritomo (1147-1199), người sáng lập Mạc phủ Kamakura. Trên đường đi chinh phạt phía bắc, Yoritomo đã dừng chân tại đền này để cầu nguyện chiến thắng. Ông buộc ngựa của mình vào một cây thông trong khuôn viên. Sau đó, lời cầu nguyện của ông đã thành sự thật. Cho đến nay, người ta vẫn rỉ tai nhau về câu chuyện Yoritomo buộc ngựa.
Tên địa danh Shimouma cũng bắt nguồn từ một sự kiện liên quan đến ông. Khi đang cưỡi ngựa băng qua con suối trước đền, con ngựa bị ngã xuống chỗ sâu và chết đuối. Dân gian truyền tai rằng bất kỳ ai băng qua con suối cũng phải xuống dắt ngựa. Khu vực này giờ đây trở thành làng Shimouma Hikizawa. Những cây thông cổ thụ và các loại cây khác mọc trong khuôn viên, cùng với hình vẽ con ngựa trên bùa hộ mệnh của ngôi đền gợi nhớ đến truyền thuyết này.
3. Đền Kamo (Shiga)
Đền Kamo nằm ở vùng trung tâm tỉnh Shiga, được thành lập vào năm 736 để bảo vệ nơi này khỏi dịch bệnh và thiên tai. Nhờ vị trí trung tâm, hoàng đế Tenji đã cho xây dựng bãi chăn thả ngựa chiến đầu tiên của quốc gia tại đây. Từ đó đến nay, người dân luôn tôn kính ngôi đền như một vị thần bảo hộ ngựa.
Ngôi đền có nhiều nghi lễ và tục lệ liên quan đến ngựa, do đó những người làm việc với ngựa thường xuyên đến thăm đền suốt quanh năm. Tại lễ hội thường niên được tổ chức vào ngày 6/5 suốt hơn 1.300 năm qua, bảy con ngựa sẽ tham gia một cuộc đua, tương tự các cuộc đua ngựa trong triều đình.
4. Đền Kachiuma (Ibaraki)
Đền Kachiuma có từ thời Heian, khi triều đình lập đền để bảo vệ những con ngựa của trang trại hoàng gia tại Miho, một ngôi làng thuộc Ibaraki ngày nay. Ngôi đền Bareki sau này được chuyển đến khuôn viên của đền Osugi gần đó. Trung tâm huấn luyện ngựa đua Miho được mở cửa vào năm 1978 trên khu đất của ngôi đền cũ. Sự trùng hợp này đã thu hút vô số chủ ngựa đến đền để cầu nguyện cho sức khỏe của những con ngựa.
Đền Kachiuma còn nổi tiếng với “đầu ngựa” được tạo thành bởi những cành xù xì của một cây thiêng bên cạnh điện thờ chính. Trên tấm bùa hộ mệnh của đền có hình vẽ móng ngựa.
5. Đền Arakawa Komagata (Iwate)
Vùng Tohoku được biết đến là xứ sở ngựa, với nhiều truyền thuyết dân gian liên quan đến loài vật này. Trong đó đặc biệt nổi tiếng là về Oshirasama, được tôn kính như người bảo vệ các gia đình, dựa trên truyền thuyết về một thiếu nữ đem lòng yêu một con ngựa. Câu chuyện này được kể lại trong cuốn “Truyền thuyết Tono” do nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Kunio Yanagita sưu tầm.
Đền Arakawa Komagata thờ vị thần bảo hộ ngành chăn nuôi ngựa. Theo truyền thuyết, một nhà sư Phật giáo đã nhìn thấy vị thần núi cưỡi một con ngựa trắng. Ông đã vẽ lại cảnh tượng đó và ngày nay bức tranh trở thành hình ảnh linh thiêng của đền. Ngôi đền nằm trên cao nguyên Arakawa thuộc Tono, nổi tiếng là vùng đất chăn thả gia súc trù phú. Lễ hội hàng năm của đền diễn ra vào tháng 5, với nghi thức rước ngựa thần, thu hút hàng nghìn du khách, nhất là người làm trong ngành chăn nuôi.
Đền Arakawa Komagata nằm khá sâu trong rừng, với những cổng Torii cổ kính chắc chắn sẽ là trải nghiệm đáng để thử!