Năm 2026 có hàng loạt thay đổi về luật pháp, với những chính sách có thể ảnh hưởng tới gia đình, cách bạn làm việc, khám chữa bệnh hay nhiều vấn đề khác trong cuộc sống hàng ngày. Dưới đây là 15 đạo luật quan trọng sẽ có hiệu lực vào năm 2026.
1. Thẻ cư trú hợp nhất vào My Number
Hiện nay người nước ngoài tại Nhật vẫn sử dụng song song hai loại thẻ là Thẻ cư trú (Resindence Card) và thẻ My Number. Từ tháng 6/2026, Nhật Bản triển khai Hệ thống thẻ cư trú đặc biệt, tên là 特定在留カード制度. Trong đó tích hợp chức năng của cả hai loại thẻ, mục tiêu nhằm chấm dứt tình trạng “hai hệ thống, hai lần cập nhật” thường thấy. Hệ thống mới sẽ đồng bộ hóa hồ sơ của Cục Xuất nhập cảnh và chính quyền địa phương.
2. Thẻ bảo hiểm y tế chính thức tích hợp vào My Number
Từ tháng 3/2026, thẻ bảo hiểm y tế sẽ tích hợp hoàn toàn vào thẻ My Number, với tên gọi マイナ保険証一本化 (Maina Hokensho Ipponka). Các phòng khám, bệnh viện sẽ yêu cầu bạn quét thẻ My Number để xác nhận danh tính tại các máy POS.
3. Người làm việc tự do được bảo vệ tốt hơn
Đạo luật フリーランス取引適正化法 (Freelance Torihiki Tekiseika Ho) tuy không mới, nhưng phạm vi bảo vệ người lao động đã được mở rộng trên thực tế. Từ năm 2026, người làm việc tự do được coi là nhóm đối tượng cần được bảo vệ về an toàn lao động, sức khỏe và các hành vi sử dụng lao động tự do với hợp đồng không công bằng.
Đối với những người nước ngoài làm việc tự do tại Nhật Bản, đạo luật này có ý nghĩa quan trọng, đảm bảo về mặt pháp lý khi làm việc với các công ty cố tình trì hoãn thanh toán lương, đưa ra các điều khoản hợp đồng không rõ ràng hoặc ép người lao động nghỉ việc đột ngột…
4. Các quy định về hợp đồng phụ trở nên nghiêm ngặt hơn
Đạo luật hợp đồng phụ sửa đổi (改正下請法) nhắm vào các hợp đồng giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, đặc biệt là trong chuỗi cung ứng, sản xuất và hậu cần. Mục tiêu nhằm ngăn chặn các công ty lớn cố tình chèn ép công ty nhỏ khi chi phí tăng cao hoặc cần tìm người chịu trách nhiệm nếu gặp vấn đề pháp lý.
5. Quy tắc an toàn tại nơi làm việc
Nếu bạn làm công việc chân tay, làm thời vụ tại các xưởng, nhà máy, kho hàng, công trường xây dựng, nhà bếp, thì chính sách này có thể ảnh hưởng. Đạo luật an toàn và sức khỏe công nghiệp sửa đổi (労働安全衛生法改正) yêu cầu tiêu chuẩn làm việc, quy trình báo cáo, biểu mẫu, chính sách tại nơi làm việc trở nên khắt khe hơn, để đảm bảo an toàn cho người lao động.
6. Thay đổi quy định về lương hưu dành cho người về hưu vẫn đang làm việc
Từ tháng 4/2026, cải cách này bao gồm những thay đổi đối với hệ thống Zaishoku Rorei Nenkin, các quy định làm giảm khoản thanh toán lương hưu cho những người tiếp tục làm việc và kiếm thu nhập sau khi đến tuổi nghỉ hưu. Nói một cách đơn giản, Nhật Bản đang điều chỉnh cơ chế “giảm lương hưu khi vẫn đang làm việc”. Mục đích là để khuyến khích người lớn tuổi tiếp tục làm việc mà không bị cắt giảm lương hưu quá nhanh hoặc quá nhiều.
7. Quy định về “Giới hạn thu nhập 1,3 triệu yên” đối với người phụ thuộc
Những người sang Nhật theo visa phụ thuộc và theo chế độ bảo hiểm xã hội dành cho người lao động (shakai hoken) thường bạn sẽ không phải tự đóng bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế, mà vẫn được bảo hiểm theo chương trình của vợ/chồng (người bảo lãnh) đang làm việc. Nếu tổng thu nhập năm khoảng 1,3 triệu yên trở lên, sẽ mất tư cách người phụ thuộc, phải tự đăng ký và đóng phí bảo hiểm.
Từ tháng 4/2026, Nhật Bản sẽ thay đổi chính sách này khi Bản sửa đổi xác định tình trạng người phụ thuộc có hiệu lực (被扶養者認定運用見直し). Thay vì chờ đến cuối năm và chủ yếu dựa vào thu nhập thực tế của người visa phụ thuộc, các công ty bảo hiểm sẽ chú trọng hơn đến thu nhập dự kiến người đó sẽ nhận được theo hợp đồng lao động và sử dụng thông tin đó để quyết định tình trạng phí bảo hiểm.
8. Tất cả mọi người đều đóng phí hỗ trợ trẻ em
Tháng 4/2026, Hệ thống đóng góp hỗ trợ trẻ em (子供子育て支援金星堂) sẽ được thực hiện. Trong đó, mỗi người bất kể các phụ huynh, hay người chưa có con đều sẽ phải đóng 450 yên/tháng. Nhật Bản coi đây là khoản chi phí chính sách xã hội chung, tương tự như lương hưu hoặc bảo hiểm y tế. Chính phủ sẽ thu khoản này thông qua các hệ thống lương và bảo hiểm hiện có, vì vậy đây được coi là một khoản khấu trừ mới, chứ không phải khoản thanh toán riêng biệt.
9. Công bố dữ liệu về chênh lệch lương giữa nam và nữ
Luật mới này có hiệu lực từ tháng 4/2026. Trong đó yêu cầu các công ty có từ 101 nhân viên trở lên bắt buộc phải công bố dữ liệu về mức chênh lệch lương giữa nam và nữ nhân viên, cũng như tỷ lệ phụ nữ nắm giữ các vị trí quản lý. Yêu cầu công khai này trước đây chủ yếu áp dụng cho các công ty lớn.
Từ đây, người tìm việc có thể tiếp cận dữ liệu thực tế này, thay vì chỉ dựa vào những khẩu hiệu của công ty về sự đa dạng, hay những lời lẽ sáo rỗng như “chúng tôi như một gia đình”. Việc so sánh giữa các nhà tuyển dụng dễ dàng hơn trước khi chấp nhận lời mời làm việc. Nếu dữ liệu của một công ty trên giấy tờ không được tốt cho lắm, rất có thể thực tế còn tệ hơn thế.
10. Xe đạp vi phạm luật giao thông sẽ bị phạt
Hệ thống thông báo vi phạm giao thông xe đạp (自転車交通反則通告制度) thực thi từ tháng 4/2026. Nhật Bản sẽ xử phạt người đi xe đạp vi phạm luật giao thông đường bộ, nhất là các hành vi vi phạm nguy hiểm hoặc tái phạm, như vượt đèn đỏ, sử dụng điện thoại khi đạp xe, lạng lách giữa vỉa hè và lòng đường…
11. Nới lỏng quy định về quản lý chung cư
Tại Nhật Bản, các chung cư (manshon) thường được một hiệp hội quản lý (kanri kumiai), gồm các chủ sở hữu căn hộ. Từ tháng 4/2026, Nhật Bản sẽ sửa đổi các quy định quản lý chung cư và khu căn hộ. Trong đó, hiệp hội có thể thông qua các quyết định về sửa chữa, vận hành, giúp quá trình quản lý dễ dàng hơn. Việc sửa chữa, cải tạo và thay đổi quản lý sẽ được thực hiện nhanh hơn.
12. Siết chặt quản lý doanh số bán thuốc không kê đơn
Đạo luật về Dược phẩm và Thiết bị Y tế Sửa đổi (医薬品医療機器等法改正) thực hiện từ tháng 5/2026. Sẽ thắt chặt các quy định bán một loại thuốc không cần kê đơn, được chỉ định nằm trong nhóm phòng chống lạm dụng thuốc không kê đơn. Những loại thuốc này chủ yếu thuộc các sản phẩm trị cảm lạnh, ho và giảm đau. Hiện nhiều người có xu hướng lạm dụng hoặc sử dụng quá liều, đặc biệt là ở giới trẻ.
Việc sửa đổi không cấm dùng các loại thuốc này, mà sẽ yêu cầu các hiệu thuốc thay đổi cách thức được phép bán chúng. Ví dụ áp đặt giới hạn mua hàng, yêu cầu xác minh độ tuổi, hỏi một vài câu hỏi ngắn tại quầy thanh toán, hoặc từ chối bán nếu cho là không phù hợp.
13. Mua sắm miễn thuế chuyển sang “hoàn tiền”
Nhật Bản sẽ chấm dứt chương trình miễn thuế tại quầy thanh toán dành cho khách du lịch nước ngoài. Hiện nay người nước ngoài tới Nhật du lịch chỉ cần xuất trình hộ chiếu sẽ được hoàn thuế ngay tại quầy. Nhưng Bản sửa đổi hệ thống miễn thuế (免税制度見直し) hiệu lực từ tháng 11/2026 sẽ yêu cầu khách trả toàn bộ giá tiền ngay lúc mua, bao gồm cả thuế tiêu thụ 10%, giống như những người dân thường khác khi mua hàng. Sau đó, sẽ được hoàn thuế thông qua quy trình hoàn tiền mặt tại sân bay, sau khi phía Nhật Bản xác nhận khách đó sẽ mang hàng hóa đã mua ra khỏi Nhật. Mô hình này hiện được thực hiện ở châu Âu.